İnsan ister istemez kuşkulanıyor; acaba bu suni gerilimler, Cumhuriyet'in 80 yılının muhasebesinin yapılmaması, sorgulamanın önlenmesi, özeleştiri yolunun kapatılması için mi yaratıldı?

Gördünüz, Cumhuriyet dün geçmiş yılların programlarında hiçbir değişiklik yapılmadan Edirne'den Kars'a kadar tüm yurtta, dış temsilciliklerde ve "yavru vatan" KKTC'de törenlerle kutlandı. Onca demeç verildi, konuşma yapıldı, mesaj yayınlandı. Hangisinde şu soruların cevabı arandı?

* Kurtuluş Savaşı'nda Yunanistan ile aynı gelir düzeyine sahiptik. Bugün Türkiye'de kişi başına milli gelir 2700 dolar, Yunanistan'da 19 bin dolar. Bu mu övünülecek tablo?

* 10.5 milyon nüfuslu Yunanistan'ın GSMH'si 70 milyonluk Türkiye'ye eşit. Atatürk'ün "Çalış, güven, öğün" tavsiyesini Türkiye mi dinlemiş oluyor, yoksa Yunanistan mı?

* Asker gönderdiğimiz ve 2.959 gencimizi bıraktığımız yıllarda Güney Kore'de kişi başına milli gelir 70 dolardı, Türkiye'de ise 245 dolar. Bugün aynı Güney Kore'nin milli geliri 7007 dolar, Türkiye'nin 2700 dolar. Türkiye 50 yılla milli gelirini sadece 10 kat artırırken Güney Kore'de artış 100 kat oldu. Atatürk'ün 10'uncu Yıl Nutku'nda dilediği mutluluk ve refah bu mu?

Silah sağlık ve eğitim
* Dünya liginde neden sadece enflasyon, paranın değer kaybı, kayıt dışı ekonomi, vergi yükü ve silahlanmada ilk sıradayız?

* Milli gelirinin yüzde 5'ini askeri harcamalara ayıran başka bir ülke var mı?

* Dünyada ulusal gelirin ortalama yüzde 5.2'si eğitime ayrılırken, bizde neden yüzde 2.2? 10 milyon yetişkinin okuma yazma bilmediği bir Türkiye, Cumhuriyet'in 80'inci yılına yakışıyor mu?

* Son 10 yılda bütçeden eğitimin payının yüzde 18.8'den 8.6'ya, sağlığın ise yüzde 4.7'den 2.3'e gerilemesi, cumhuriyetin ilke ve hedefleriyle, hatta Anayasa'nın hükümleriyle bağdaşıyor mu?

* Yolsuzlukla mücadele sıralamasında neden her yıl biraz daha gerilere düşüyoruz? Küresel rekabette de listenin sürekli daha altına itilmemizle bunun ilgisi var mı?

* BM'nin insani gelişmişlik sıralamasında Gürcistan, Azerbaycan, Arnavutluk gibi eski Doğu Bloku'nun en geri ülkelerinin bile altında kalmayı nasıl açıklayacağız?

* Doğumların yüzde 20'sinin hiçbir sağlık hizmetinden yararlanmaması, 5 yaş altı çocukların yüzde 8'inin ölüm tehlikesi yaratacak ölçüde beslenme yetersizliği çekmesi, nüfusun yüzde 20'sinin sağlıklı içme suyundan yoksun olması, cumhuriyet vicdanına sığıyor mu?

* Koskoca 80 yıl boyunca neden Nobel'in herhangi bir dalında ödül alamadık? Neden bir buluşa imza atamadık? Neden bir dünya markası yaratamadık?

Cumhuriyet ve derbi
Soruları alabildiğine uzatmak mümkün ama cevabı verilmedikten sonra ne işe yarar ki...

İşte buraya not düşüyoruz; Çankaya resepsiyonu nedeniyle bugün de konuşulacak, yazılacak, çizilecek... Ama göreceksiniz, yarından itibaren Beşiktaş-Galatasaray derbisi gündemde Cumhuriyet'in üstüne çıkacak.

Böylece 80'inci yılı da "Gürültüye getirerek" atlattığımız için derin bir nefes alacağız.

Atatürk, "Bir yolcunun ufku görmesi yeterli değildir; mutlaka ufkun ötesini de görmesi ve bilmesi gerekir" demişti.

Ne yazık ki, Atatürk'ün istediği değil, şair Faruk Nafiz Çamlıbel'in Han Duvarları'nda belirttiği "Bir kuru yaprak misali rüzgarın önüne kapılmış" yolcu olduk...

Erdal Şafak, Sabah
30.10.2003