Dün gece Çankaya'daki kabul resmi nasıl geçti, şu anda bilmiyorum. İlk haberleri televizyondan alırız, ama ayrıntıları bu sabah gazetelerden öğreneceğiz. Resmî toplantılarda coşku beklenmez zaten. Ev sahipleri ile misafirlerinin neşeli bir gece geçirmiş olacaklarını da sanmıyorum.
Çankaya'ya davet, bu yıl çoğumuzu üzen bir hadiseye dönüştü. Cumhurbaşkanı davetiyeler konusunda, haklı olarak yadırganan bir ölçüt kullanmıştı. Uygulama tepkilere yol açtı. Sinekten yağ çıkarma ustası siyaset taktisyenleri harekete geçtiler. Cumhurbaşkanı aleyhinde konuşma fırsatı kollayanlar, bu elverişli imkânı kullandılar. İktidar partisi mensupları biraz bocaladılarsa da, doğru yolda kalmayı akıl ettiler. İçtenlikle üzüntü duyanlar da olmuştur; başta eminim Ahmet ve Semra Sezer çifti. Ben de onlardan biriyim. Ve biraz farklı olduğunu sandığım üzüntümün sebebini, sizlere seslenirken asıl Cumhurbaşkanı'mıza iletmek istiyorum.
*
Kabataş Lisesi'nin bahçesine bu yıl Galip Vardar'ın büstü dikildi. Tarih hocamızdı. Çok sevdiğimiz, farklı bir hocaydı.
Bir gün birdenbire:
– Tarihçi Mükrimin Halil Yınanç'ı bilir misiniz, diye sordu. (Bilmiyorduk, anlattı.) Kabataş'ın eski hocalarındandır. Şimdi edebiyat fakültesinde tarih profesörü. Tramvayla geçerken görmüş olmalısınız. Fındıklı'daki fakülte ile Köprü Kadıköy İskelesi arasında yürüyerek gelip gider. Sırtında paltosu, boynunda atkısı, ama başı hep açıktır. (Sözünü şöyle tamamladı.) Şapka giymez. Serpuş değiştirmekle kafaların içi değişmez inancındadır.
Zil çalınca hocanın ardından seğirttim. Etrafta kimse yoktu:
– Hocam, dedim; Mükrimin Halil Bey için son söylediğinizi tam anlayamadım. Biraz aydınlatır mısınız? Sırası değil anladığınla yetin, dedi. (Israr ettim, peşinden yürüdüm.) Siz mektebi bitiriyorsunuz diye ilişkimiz kesilecek değil ya, ileride konuşuruz, demekle yetindi.
*
Sıradan bir hoca değildi Galip Vardar. Çok sevmekten de öte, gözümüzde bir kahramandı. Millî Mücadele'ye katılmıştı. Daha sonra İzmit'te linç edilecek olan, Millî Kurtuluş Hareketi muhalifi, gazeteci ve siyaset adamı Ali Kemal'i İstiklal Caddesi'nde, eski İpek Sineması girişindeki bir berber dükkânında tıraş olurken yakalayıp kaçıran Mim Mim Grubu elemanlarından biriydi.
Öğrencileriyle, ders konuları dışına çıkarak da konuşmayı seven, bazen anlatırken gözleri yaşaracak kadar heyecanlanan, bir 10 Kasım günü okul bahçesindeki kürsüde öğrencilerine Atatürk'ü anlatırken geçirdiği kalp krizinden sonra, 61 yaşında can veren, unutulmazlardan bir hocaydı. Atatürk'e hayran, Cumhuriyete sımsıkı bağlı bir tarih öğretmeniydi. Ayrıntılara onun bu özelliğini de belirtmek için girdim.
Cumhuriyet yönetiminin, Atatürk'ün ve inkılaplarının hiç tartışılmadığı bir evde büyüdüm. Çevrede saltanat hasreti çeken, Ankara'dakileri kötü gözle gören birileri yoktu. Amcamın İsmet İnönü'den pek hoşlanmadığını Paşa Çankaya'ya çıkınca fark ettik. Galip Hoca'nın aslında bize ne demek istediğini sorabileceğim biri, evde de yoktu demek istiyorum. İki İstiklal Savaşı gazisinin çocuklarıydık.
*
Türkiye gerçeklerine farklı açılardan da bakmak gerektiğini bize doğrudan duyuran ikinci hoca, Anayasa Profesörümüz Ali Fuat Başgil oldu. O, 1906 yılında geldiğimiz savaş ertesi ve çok partili düzen öncesi yıllar yönetiminin aleyhtarıydı. 1960 darbesinden sonra cumhurbaşkanı adaylığı önlenecek, saygınlığını hiç kaybetmeyen Başgil giderek sağ iktidarın akıl hocalarından biri gözüyle görülecekti.
İçinde yaşadığımız düzeni her açıdan tartışmaya Galip ve Ali Fuat hocalarla başladığımı belirttikten, yani bir anlamda ne idüğümü beyan ettikten sonra, bugüne geleyim. Cumhurbaşkanımızla bir sohbet imkânım olsaydı söyleyeceklerimi, kalan yerime sığdıracak ölçüde özetlemeye çalışacağım.
Cumhuriyete sahip çıkmaktan ve laikliğe taraf olmaktan asla vazgeçmeksizin gerçekleştirilmesi gereken bir hedefimiz daha var: Türkiye'yi aynı zamanda gerçekten demokratik bir ülke düzeyine çıkarmak.
Bu yönde atılan bütün adımların, oldum olası (1924'te altı ay bile sürmeyen Terakki Perver Cumhuriyet Fırkası ve 1930'da ömrü üç ayı zar zor geçen Serbest Cumhuriyet Fırkası girişimlerini hatırlayın!) Cumhuriyet karşıtlığına dönüşmesi veya o gözle görülür hale gelmesi problemini önce zihinlerimizde çözmek gerekiyor.
CHP muhalefetinin yıllar yılı DP iktidarını biraz da bu şüpheyle gözlemesi büsbütün sebepsiz değildi.
Darbeler döneminde fırsat buldukça iktidara gelen sivil partiler, dinci veya milliyetçi ağırlıklı oldu. Ve direnişin, her dönemde katı bir cumhuriyetçilik ve laiklik anlayışıyla sağlanması gerekti.
Hâlâ öyle olması, bu yönde ilerleyemediğimizi gösterir. Sadece tehlikeden sakınmak, tek taraflı ve yetersiz bir tedbir; çözüm yolu değil.
Çankaya'daki göreve, siyasî partilerin toparlanıp gerçek ihtiyaçlara göre yeniden biçimlenecek yerde, büsbütün dağılıp çaresizleştiği bir dönemde geldiniz. Son Meclis temsil niteliğinden yana yeterince sağlıklıdır, diyemeyiz.
İşiniz hiç kolay değil, bunu ben de biliyorum. Ama bir bildiğim daha var; ve size söylemek istediğim:
– Aynı tedbirde ısrar etmek de geçerli bir çare değil.

Hakkı Devrim, Radikal
30.10.2003