Meclis'e sevk edilen tasarı, merkezi idarenin birçok yetkisini, kaynaklarıyla beraber il özel idareleri ve belediyelere devrediyor. Hastaneler, okullar, müzeler, sanat kurumları, belediye ve il özel idarelerine geçecek.

Hükümetin aylardır üzerinde çalıştığı ve devletin yapısını baştan aşağı değiştirecek olan Kamu Yönetimi Reformu Yasa Tasarısı tamamlandı. Başbakan Yardımcısı Mehmet Ali Şahin, tasarıyı Başbakanlık Müsteşarı ve reformun mimarı Ömer Dinçer ile birlikte kamuoyuna açıkladı. Dinçer, yetki devirleriyle Ankara'nın yaklaşık yüzde 50 küçüleceğini belirtti.

Meclis'e sevkedilen tasarı, merkezi idarenin bir çok yetkisini, kaynaklarıyla beraber il özel idareleri ve belediyelere devrediyor. Merkezi idarenin denetim yapısı, taşra teşkilatları baştan aşağı yenileniyor.

ÜNİTER YAPI BOZULMAZ

Dinçer, ‘‘Türk kamu bürokrasisi obezite (şişmanlık) hastalığına yakalanmış. Hayatını sürdürmektedir, nefes almaktadır. Ancak iş üretecek yapıda değildir’’ dedi. Dinçer, kamu yönetimi reformu ile üniter yapının bozulacağına ilişkin eleştirilerin de doğru olmadığını savundu. Dinçer, reformda yasama ve yargıya yönelik bir düzenleme bulunmadığını sadece yürütme alanının düzenlendiğini belirterek, ‘‘Bu nasıl üniter yapıyı bozar bu tartışılsın’’ dedi. Dinçer, tasarıda devletin üniter yapısı ile ilgili herhangi bir tasarrufta bulunulmadığının altını çizdi. Merkezi yönetimin yetkilerinin yerel yönetimlere devredilmesi ile Ankara'nın yüzde 50 oranında küçüleceğini belirten Dinçer, yerele kaynak aktarımının miktarını belirleme konusunda da çalışma başlattıklarını söyledi. Dinçer, ‘‘Birbirimize güvenmiyoruz. Siz bana güvenmiyorsunuz, AKP'ye, Meclis'e güvenmiyorsunuz. Asker sivile, sivil de askere güvenmiyor. Bu toplumda ciddi biçimde güven tesisine ihtiyaç var’’ dedi. Kamudaki hantallığa ilişkin kendi konumundan bir örnek veren Dinçer, ‘‘Benim şoförümün ve arabamın yıllık maliyeti 18 bin dolar. Oysa 8 bin doları maaş olarak ödeyip 10 bin doları da devlete bıraksak yeni yatırımlara yol açmış oluruz’’ dedi. Dinçer, kamuda 200 bin kişinin yöneticilere hizmet verdiğine dikkat çekerek, ‘‘Buna yazık değil mi? Bu nedenle reformu gerçekleştirmek zorundayız’’ dedi.

ANAYASAYA UYGUNLUK

Reform tasarısının bundan sonra yapılacak çalışmalar için ‘anafikir’ oluşturacağını kaydeden Dinçer, Başbakanlık'ta bundan sonra tasarı çerçevesinde çıkarılacak yasaları Anayasa ve temel yasaya uygunluk açısından denetleyecek bir birimin kurulduğunu kaydetti. Yasaların etki analizi yapıldıktan sonra Bakanlar Kurulu'na sevkine karar verileceğini kaydeden Dinçer, bu birimle yeni bir hiyerarşik yapının kurulmadığını söyledi.

Mahalli idarelere ombudsman geliyor

Her ilde, mahalli idareler ve bunlara bağlı kuruluşlar ile bu idareler tarafından kurulan birlik ve işletmelerin, gerçek ve tüzel kişilerle ilgili işlem ve eylemlerinin hukuka uygunluğunu değerlendirmek, aralarındaki anlaşmazlıkların çözümüne yardımcı olmak üzere bir ‘‘halk denetçisi’’ seçilecek. Bu denetçi 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda belirtilen şartları taşıyan, hukuk, iktisat, işletme, maliye, kamu yönetimi, çalışma ekonomisi alanlarında en az dört yıllık yükseköğretim kurumundan mezun veya bu alanlardan birinde yüksek lisans derecesine sahip olacak.

SAYGIN OLACAK

Bu kişi en az 10 yıllık mesleki tecrübe sahibi, toplumda saygınlığı bulunan kişiler arasında beş yıl süreyle görev yapmak üzere il genel meclisinin üçte iki çoğunluğunun kararı ile seçilecek. Halk denetçisi, görev yaptığı süre içinde başka bir işte çalışamayacak.

18 SORUDA KAMU YÖNETİMİ REFORMU

Ne getiriyor?

Kamu Yönetimi reformu, Ankara'dan yürütülen birçok hizmetin mahalli idarelere devredilmesini öngörüyor; bir yandan da icracı 15 bakanlıktan sadece beşine illerde teşkilat kurma izni tanınıyor. Kalan 10 bakanlığın illerdeki teşkilatları mahalli idarelere devredilecek.

Ne devredilmiyor?

Merkezi idare, adalet, savunma, güvenlik, istihbarat, dış ilişkiler, dış politika, maliye, hazine, dış ticaret, gümrük, piyasalara ilişkin düzenleme hizmetleri, milli eğitimde eğitim ve öğretim birliğini sağlama gibi görevler, mahalli idarelere devredilmeyecek. Bu hizmetler eskiden olduğu gibi valilik ve kaymakamlıklar tarafından yürütülecek. Bunların dışındaki tüm hizmetler mahalli idarelerin yönetimine bırakılacak.

Merkez ne yapacak?

Merkezi idare, kamu hizmetlerine ilişkin ulusal düzeyde genel ilke ve politikalar, amaç ve hedefler ile standartları belirleyecek. Hizmetlerin denetimini yapacak olan merkezi idare, hizmetlerin koordinasyon içerisinde yerine getirilmesini sağlayacak.

Hangi unvan kalkıyor?

Ankara'daki devlet yapılanmasında müsteşarlık, genel müdürlük, kurul başkanlığı veya daire başkanlığı ve şube müdürlüğü unvanları korunacak. Ancak Daire Başkan Yardımcılıkları unvanları kaldırılacak. Bu sayede 4 bin 569 unvan boşaltılırken, yan hizmet personeliyle birlikte yaklaşık yılda 500 trilyon liralık tasarruf yapılmış olacak.

Personel ne olacak?

Mahalli idarelere devredilecek olan bölge müdürlükleri veya il müdürlüklerinde çalışan personel, kadrolarıyla birlikte il özel idarelerine veya belediyelere devredilecekler. Ancak bu konudaki uygulama ilkeleri henüz kesinleşmedi. Bu konular, daha sonra çıkacak personel yasasıyla netlik kazanacak.

Bakanlık azalacak mı?

Reformla birlikte en fazla üçü Başbakan Yardımcısı olmak üzere Devlet Bakanlığı sayısının en fazla sekiz ile sınırlı tutulması da yasal hükme kavuşturuluyor. Böylece bundan sonraki hükümetler de 15'i icracı bakanlık olmak üzere 23 bakandan oluşacak.

Hangi teşkilat kalkıyor?

Dışişleri, Milli Eğitim, Bayındırlık ve İskan, Sağlık, Ulaştırma, Tarım ve Köyişleri, Sanayi ve Ticaret, Enerji ve Tabii Kaynaklar, Kültür ve Turizm ile Çevre ve Orman Bakanlıkları taşra teşkilatı kaldırılacak. Devretme işlemi bir yıl içerisinde gerçekleştirilecek.

Hangi kurum kaldırılıyor?

Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu ve savunma sekreterlikleri tamamen kaldırılıyor. YDK'nın taşınır ve taşınmaz malları Sayıştay'a devredilecek. Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün görev ve yetkileri, araç ve gereçleri, her türlü taşınır ve taşınmaz malları, bunlara ait ödenekler ile birlikte İstanbul dışında il özel idarelerine, İstanbul ilinde ise bu hizmetleri il sınırlarında yapmak üzere İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne devredilecek.

Memur nasıl yükselecek?

Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin işe alınmaları ve görevde yükselmeleri, ehliyete dayalı seçme sınavı ve liyakat esasına göre yapılacak. Tam zamanlı veya kısmi zamanlı çalışan diğer kamu görevlileri ve işçiler kadro esasına dayalı olmaksızın, sözleşmeye dayalı olarak istihdam edilecek.

Onları kapsamıyor

Cumhurbaşkanlığı, TBMM, Milli Savunma Bakanlığı, Türk Silahlı Kuvvetleri, MGK, MİT, Dışişleri Bakanlığı ile ilişkili kuruluşlar hiyerarşik kademe ve unvanlara ilişkin hükümlere tabi olmayacaklar. Bunların hiyerarşik kademe ve unvanları, kuruluş kanunları ile düzenlenecek.

Kim yürütecek?

Karayolları Trafik Kanunu ile Emniyet Genel Müdürlüğü'ne verilmiş olan trafik hizmetlerinin denetimi, yönetimi ve düzenlenmesi görevlerinin tamamı veya bir kısmı, belediye meclislerinin kararına istinaden yapılacak talep üzerine, İçişleri Bakanı'nın onayı ile belediyelere devredilebilecek. Bu hizmetler, belediyelerle koordineli olarak

Hangi taşra teşkilatı kalacak?

Sadece Adalet, Milli Savunma, İçişleri, Maliye ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı taşra teşkilatı oluşturabilecek. Böylelikle, müze, kültür merkezi, kütüphane gibi kültürel birimler de belediye sınırları içerisinde belediyelere, dışındaki alanlarda ise il özel idarelerine devredilecek.

Kaldırılan taşra tekilatı ne olacak?

Kültür ve Turizm, Çevre ve Orman, Tarım ve Köyişleri bakanlıkları ile SHÇEK ve Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü'nün taşra teşkilatları ve bunlara bağlı bütün kurumlar belediye sınırları içinde belediyelere, belediye sınırları dışında ise il özel idarelerine devredilecek.

Teftiş kurullarının yeri nasıl dolacak?

Teftiş kurulları bu yasayla birlikte kaldırılacak. Kamu kurum ve kuruluşlarında iç ve dış denetim yapılacak. Merkezi idareye dahil kurum ve kuruluşlarla il özel idareleri, belediyeler ve buna bağlı kuruluşlar ve mahalli idare birliklerinin dış denetimi Sayıştay tarafından veya Sayıştay'ca belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde yapılacak. Sayıştay bölge teşkilatları da kurarak ülke genelinde örgütlenecek. Ortadan kaldırılan Teftiş Kurulları'ndaki müfettişlerin bir bölümünün de Sayıştay'da görevlendirilmesi planlanıyor. Teftiş ve denetimin, hukuka, kamu yönetiminin temel ilkelerine, belirlenen yıllık amaç ve hedeflere, performans göstergelerine, hizmet, kalite standartlarına göre yapılması öngörülürken, eğitim ve rehberlik boyutuna önem verilecek ve raporlar kamuoyuna duyurulacak.

Eğitim sağlık hizmeti nasıl olacak?

Taşradaki eğitim ve sağlık hizmetleri, en geç beş yıl içerisinde il özel idarelerine devredilecek. Okullar, araç, gereç, taşınır ve taşınmaz mallar, eğitim hastaneleri hariç hastaneler, sağlık evi, sağlık ocağı, sağlık merkezi, dispanser ile hastanelerin araç, gereç, taşınır ve taşınmaz mallarının devri kademeli olarak gerçekleştirilecek. Bu süre içinde MEB ve Sağlık Bakanlığı'nın taşra teşkilatları görevini sürdürecek.

Bürokrasi yönetimi nasıl değişecek?

Kamu Yönetimi reformuyla müsteşarlar ile başkanlık ve genel müdürlük şeklinde kurulan bağlı ve ilgili kuruluşlarda başkan ve genel müdürlerin görevleri hükümetin süresiyle sınırlı olacak. Yani, hükümetin görev süresi sona erdiğinde bu makamlardaki kişilerin görev süreleri de kendiliğinden sona ermiş olacak.

Kurumların yurtdışı teşkilatları ne olacak?

Dışişleri Bakanlığı ile Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı (TİKA) hariç, bakanlıklar ve diğer kamu kurum ve kuruluşları yurtdışında teşkilat kuramayacak. Bakanlık ve kamu kurum ve kuruluşlarından hangilerinin, hangi ülkelerde yurtdışı hizmeti sunacağı da Bakanlar Kurulu tarafından belirlenecek. Bu kurumların personeli Dışişleri Bakanlığı kadrolarına belirli süreli olarak görevlendirilecek.

Nasıl kaynak bulunacak?

Mahalli idarelere, yetki, görev ve sorumluluklarıyla orantılı gelir sağlanacak. Mahalli idarelere genel bütçe vergi gelirleri tahsilatından ayrılacak olan pay ile ilgili ayrıntılar da yeni yasalarla belirlenecek.

Ankara, Hürriyet
4.11.2003