|
İngiliz gazeteci Caroline Wyatt, Paris'te kitapçıları gezmiş.
En çok satan kitaplar, Fransızlar'ın kötümserliğini yansıtanlarmış.
Örnek olarak verdiği üç kitap şunlar
Fransa'nın Çöküşü (Nicolas Bavarez), Yok Olan Fransa'ya Elveda
(Jean Marie Rouart), Fransız Kabalığı (E. Saint-Martin, R. Gubert).
Caroline Wyatt, bu kitapların yazarları ile de konuşmuş.
Örneğin Jean Marie Rouart, özetle şöyle demiş
- Siz İngilizler için, materyalizm ve tüccar zihniyeti utanılacak
bir şey değildir. Bu sizin Protestan kültürünüzde var. Ama bizim
için para kirli bir şey. Biz Fransızlar Jakobeniz ve Katolikiz.
Biz dünya ile konuşmak için yeni bir dil bulmak zorundayız.
Fransız entelektüellerinin, kendilerini eleştiren benzer düşünceleri
de şöyle
- Fransız aydınları, geçmişin bugünden iyi olduğunu söylemeyi hüner
sanırlar.
- Fransa'nın sorunlarına çözüm üreten yok. Bu, siyasi aşırılıkları
ve şiddeti körüklüyor.
- Aslında Fransızlar kendi tarihlerinden utanıyor. Çünkü tarih,
yenilgiyi ve Vichy Hükümeti'ni hatırlatıyor.
Bütün bunları okuduktan sonra, Fransa'yı zaman zaman dünya ile
uyumsuzluğa sokan ve "Fransız Küstahlığı" (L'Arrogance
Française) diye, artık uluslararası sözlüklere yerleşen olgunun
kökenini aradım.
Açıkçası, bütün okumalarım, beni "Jakobenlik" kavramına
götürdü.
Bizim siyaset ve düşünce hayatımızı da derinine etkileyen Jakobenlik,
Fransız İhtilali'nin bir dönemini yönlendirmiş, adeta bir "Dünya
Görüşü"dür.
Fransız İhtilali (1789) monarşiye son verince, Avusturya ve Prusya
hanedanları Fransa'ya savaş ilan ederler (1792).
Liderliğini Danton'un (1759-1794) yaptığı Jakoben Kulübü, bir darbe
ile Millet Meclisi'ni ele geçirir. "Eylül Katliamı" diye
bilinen süreçte, 2000 kraliyet taraftarı katledilir. Ve 22 Eylül'de,
Jakobenler "Cumhuriyet" ilan ederler.
Danton'un en yakın ideal arkadaşları Robespierre (1758-1794) ve
Marat'dır (1743-1793).
"Köktenci Cumhuriyet" kavramı bu şekilde gündeme girer.
Ocak 1793'te, Kral 16. Lui, giyotinle idam edilir.
Fransız İhtilali'nin daha ılımlı kanadı olan Girondist'ler (okunuşu
Jirondist) tasfiye edilir. Bir Girondist olan Charlotte Corday adındaki
kadın Marat'yı öldürünce, Jakoben rejim daha sertleşir.
Önce Danton'un, sonra Robespierre'in başkanlığını yapacağı "Kamu
Güvenlik Komitesi" kurulur. "İhtilale karşılar" veya
"Cumhuriyet düşmanı" gerekçesi ile, Eylül 1793 Temmuz
1794 arasında, 25 bin kişi giyotine gönderilir.
Bu arada 1794 Nisan'ında Danton, 1794 Temmuz'unda Robespierre de,
idam edilirler.
Jakoben rejimi, askerlikte başarılı olur. Hanedanlarla yapılan
savaşlar kazanılır. Orduda rütbeler lağvedilir, başarıya rütbe verilir.
Sonra içeride "Cumhuriyet Devrimleri"ni yaparlar.
Bütün unvanlar kaldırılır. İnsanlara "Yurttaş" diye hitap
edilir. Eski Julien takvimi yerine, Cumhuriyet takvimi kabul edilir.
Bunda haftalar 10'ar günlüktür, aylar üç haftadır. Günlerin ve ayların
ismi değiştirilir.
Sıra, "Dinde Reform" projesine gelir. Jakoben'lere (ve
özellikle Rousseau'ya) göre, Hıristiyanlık, insanları uysal ve bağımlı
kılan zayıf bir inanç sistemidir. Vatanı ve yasaları sevdirecek
yeni bir inanç sistemi kurmak için, 1793'te Hıristiyanlık yasaklanır,
kilise mallarına el koyulur.
"Yüce Varlığa Tapınma" diye bir yeni inanç sistemi kabul
edilir.
Notre-Dame Katedrali, bu yeni inancın merkezi olarak belirlenir.
Fransız İhtilali Tarihi'ne meraklı olanlar, bu konuda çok kitap
bulabilir.
Lafı uzatmayalım.
Özetle, Jakobenlik, "Terör Dönemi"ni, "Köktenci
Cumhuriyetçilik"i, dünya tarihine getirmiştir.
"Vatan Sevgisi", her şeyin, insanlığın, dini inançların
üzerinde tutulmuştur.
"Eşitlikçilik", "Kardeşlik", "Özgürlük"
gibi kavramlar, teröre gerekçe edilmiştir.
Napolyon'un darbesi ile bu dönem sona erdi. Din, kişilerin özel
meselesi olarak algılanmaya başladı sonra.
Ama bugün Fransa'da da, dünyada da Jakobenliğin etkileri, çeşitli
rejimler üzerinde var.
Fransızlar ise, Jakobenlik ve Katoliklik arasında bir yerdeler
hala. Bu yüzden, mesela başörtüsü, onlarda da çözümsüz bir sorun
değil mi?
Onlar da, her yeri ve bütün vatanı "Kamusal Alan" gibi
görüyorlar yani.
Mehmet Barlas, Sabah
12.11.2003
|
