ZAFER Toprak, ideoloji vaazları haline gelen "İnkılap Tarihi" alanında gerçek bir 'inkılap' yaparak bu alana 'bilimsel' tarihçiliği sokan az sayıdaki bilim adamlarımızdan biridir.
Bizde 1928 öncesinin tek kelimesini okuyamayan resmi inkılap tarihi uleması çoktur. Ama rahmetli Tarık Zafer Hoca'yı aşabilen birkaç isimden biri Prof. Zafer Toprak'tır.
Bugün onun "İttihad-Terakki ve Cihan Harbi" adlı eserinden bahsedeceğim. (Homer Kitabevi, 2003, homerkitab evi@superonline.com)
Kitabın alt başlığı şöyle: "Savaş Ekonomisi ve Türkiye'de Devletçilik, 1914-1918)
Prof. Toprak daha önce İttihatçıların "Milli İktisat" siyasetini anlatan hacimli bir kitap yazmış, gözden geçirilmiş yeni baskısını iki cilt halinde Tarih Vakfı yayımlamıştı. (tarihvakfi@org.tr)
***
TOPRAK Hoca kitabında diyor ki:
"Devlet ilk kez bu savaşta ekonomiyle bütünleşti... Osmanlı'da ilk kez 'devlet iktisadiyyatı' anlayışı doğdu. Türkiye'de devletçilik işte bu savaş yıllarında yeşerdi. İttihad ve Terakki, devletçiliği ülkeye getirdi." (Sf. 11)
Devam ediyor:
"II. Meşrutiyet yıllarında İttihadcı çevrede geliştirilen milliyetçilik, halkçılık ve devletçilik Cumhuriyet hükümetlerinin ve Halk Fırkası'nın (CHP'nin) benimseyeceği temel ilkeleri oluşturuyordu." (Sf. 16)
'Halkçılık' hem savaş vurgunculuğuna karşı halkı korumak için iaşe ve narh siyasetini ifade ediyordu, hem de, Prof. Toprak'ın mükemmel deyimiyle "esnaftan burjuva yaratılması"nı amaçlıyordu.
Sermaye çeşitli yollarla gayrimüslimlerden Müslümanlara aktarılıyor, Müslüman girişimci destekleniyordu. Savaş şartlarında her şeyi ülke içinden sağlama mecburiyetinin yarattığı yüksek fiyatlar Anadolu çiftçisini de 'pazar'a yöneltiyordu. Böylece, ticaret ve tarımda Müslüman bir "yeni orta sınıf" oluşuyor, Müslümanlarda da artık memuriyet yerine girişimcilik öne çıkıyordu. Devletçilik, milliyetçilik ve halkçılık (milli orta sınıf yaratma) birbirini bütünlüyordu. Teorisyeni Ziya Gökalp'ti. (Sf. 195 - 203)
Cumhuriyet'in tek parti devletçiliğini ve Varlık Vergisi'ni hatırladınız değil mi?
***
İTTİHATÇILARIN 'liberal' Maliye Nazırı Cavit Bey'i hatırlamamak mümkün mü? İşte Cavit Bey'in bir konuşması; Müslümanları girişimci yapma çabasına bir örnek:
"Efendiler; şimdiye kadar memleketimizde ecnebiler tarafından yapılmış teşebbüslerin hiçbirine iştirak ettirilmemiş olan Osmanlıların bundan sonra her teşebbüse emekleriyle, sermayeleriyle... iştirak etmelerini isteriz. İşte bu itibarla milliyetperveriz. İstemeyiz ki, memleketimizde yapılacak bütün teşebbüsler ecnebiler tarafından yapılsın ve biz misafir olalım..."
Cavit Bey "ecnebi husumeti"ni ise reddetmektedir. (Sf. 342)
Cavit Bey Lozan'da İsmet Paşa'ya ekonomi danışmanlığı yaptı. Sonra mahut İstiklal Mahkemesi tarafından ipe çekildi!
Devletçilik Cumhuriyet döneminde de uygulandı. Başarı derecesi nedir? Ne olursa olsun, iki savaş arasındaki dönemde Türkiye'nin başka seçeneği yoktu. (Bkz. sf. 203)
Bu çok önemli eseri herkese tavsiye ederim.

Taha Akyol, Milliyet
10.05.04