| |
NATO'ya mensup 26 ülkenin liderleri dün sabah "tarihi İstanbul
zirvesi" için bir araya geldiklerinde, bir sürprizle karşılaştılar.
Başkan Bush, müttefiklerine, Bağdat'ta çarşamba günü yer alması
gereken "egemenlik devri"nin, konuşmasını yaptığı saatlerde
gerçekleşmekte olduğunu açıklıyordu. Nitekim Bağdat'tan az sonra
gelen ajans haberleri, Irak Geçici Hükümeti'nin, Amerikalılardan
görev ve yetkileri devraldığını bildiriyordu.
Haber doğrusu NATO yöneticilerini ve üye ülkelerin liderlerini,
tam da NATO'nun Irak'ta ne gibi bir rol oynayabileceği konusunu
müzakere etmeye hazırlandıkları sırada, şaşırttı. Bir yetkilinin
deyişiyle, ABD'nin öylesine önemli bir kararı açıklamadan önce,
müttefiklerine danışmaması "garip" karşılanmış, hatta
bazı Avrupalı liderleri fazlasıyla rahatsız etmişti.
NATO içinde birlik ve dayanışmadan bu kadar söz edildiği bir sırada,
Bush yönetiminin bu davranış şekli "tek yanlı" politikalarını
sürdürme niyetinin bir göstergesi olarak algılanıyordu...
* * *
ASLINDA Irak'ın yeni yönetimine egemenliğin 48 saat önce devredilmiş
olması, olumsuz bir gelişme değildi. Aksine, bu sayede Irak hükümeti,
NATO'dan istediğini, "meşru bir zemin" üzerinde yapmış
oluyordu. Talep edilen şey de, Irak güvenlik güçlerine NATO'nun
eğitim ve teçhizat sağlamasıydı. Bu zaten bekleniyordu. Günlerden
beri NATO zirvesinin yayımlayacağı belgenin taslağı da çoktan hazırdı.
Nitekim "Irak Deklarasyonu"nda, NATO'nun böyle bir destek
sağlayacağı yer alıyor. Bu meselede, NATO üyelerini rahatsız eden
şey, ABD'nin önceden bilgi vermeden veya danışmadan, müttefikleri
bir sürpriz karşısında bırakması idi.
Irak'la ilgili karara gelince, bu NATO'nun - üst düzey bir yetkilinin
deyişiyle - "Irak'ta bir varlık göstermesi"nin işareti
sayılıyor. Irak güvenlik güçlerinin nerede, kimin tarafından eğitileceği,
bunun ne kadar süreceği, "teknik düzeyde" önümüzdeki günlerde
görüşülecek.
Buna Türkiye'nin de katılması bekleniyor. Başkan Bush Ankara'daki
görüşmelerinde bu beklentisini de dile getirdi. Bir ihtimal: Irak
güvenlik personelinin eğitimi Ankara'da yapılabilir...
* * *
NATO şimdiye kadar (özellikle Fransa'nın ısrarıyla) Irak'ta herhangi
bir rol oynamaktan çekiniyordu. Hala geniş ve kapsamlı bir askeri
rol (veya Irak topraklarında NATO gücü altında bir varlık) konusunda
bu çekingenlik devam ediyor. Ama dün yayımlanan deklarasyonla, NATO
sınırlı da olsa, Irak'la ilgili olarak bir "rol" üstlenmiş
oluyor.
Bir diplomata göre, bu "bir ilk adım olabilir. Duruma göre,
bunu ileride daha aktif bir angajman için yeni adımlar izleyebilir"...
* * *
NATO zirvesi başlarken İstanbul'un çeşitli yerlerinde (bir kısmı
maalesef kanlı geçen) gösteriler yapılıyordu. Bir Amerikan yetkilisine
Başkan Bush'un Ankara ve İstanbul'da aleyhinde düzenlenen protesto
gösterilerinden rahatsız olup olmadığını sorduk. "Başkan bunlara
alışık" diye yanıt verdi. "İrlanda'da böyle gösteriler
oldu. Amerika'da da zaman zaman oluyor."
Amerikalı diplomata göre bunlar, Ankara'daki "samimi ve verimli
görüşmeleri gölgelemiyor... Ziyaretin önemli yanı, Başkan'ın Türk
liderleriyle böyle bir diyalog kurması ve iki tarafın birbirini
daha iyi anlamasıdır..."
Bazı konularda görüş yakınlığı sağlandı, ama bazı konularda somut
bir sonuca varılamadı. Örneğin Kuzey Irak'ta PKK'ya karşı pozisyonda
bir değişiklik yok. Bush, Türk görüşüne "anlayış" gösterdi,
ama şimdilik PKK'ya karşı herhangi bir harekatı göze almadığı izlenimini
veren ifadeler kullandı. Bush, yeni kurulan Irak hükümetinin de
devreye gireceği, yani bu sorunun hallinin biraz da Bağdat'ın elinde
olacağı mesajını verdi.
NATO'nun dün Irak sorununa "ucundan" da olsa biraz daha
angaje olması ve terörle mücadelede kararlılık ifade etmesi, bu
bağlamda ne sağlayacak, göreceğiz...
Sami Kohen, Milliyet
29.06.04
|
