Sorun halkta değil
 

Keyman, "1995'ten bu yana seçimlerin analizini yaparsak, halk çok bilinçli davranarak var olan yapıyı eleştiriyor ve alternatif arıyor. Sorun, halkın bu arayışına yanıt verecek sol partinin olmayışında" diyor

DERYA SAZAK: Türban, AKP'nin de CHP'nin de sıkıştığı politik alanlardan biri. Başbakan Erdoğan'ın Almanya'da yayımlanan, 'Eşim ve kızım Kuran'ın gereğini yapıyor, örtünüyor' demeci türban sorununu güncelleştirdi. AKP türbanı nasıl çözecek?
KEYMAN: Türkiye'nin önünde iki yol var: Sorunu, Yargıtay'ın, AB'nin ilerleme raporunda söylediği gibi düşünce özgürlüğü, vatandaşlık ve haklar temelinde mi, yoksa kimlik temelinde mi çözeceksiniz? Kimlik temelinde çözdüğünüz zaman türban sorunu, Kürt sorunu... çözümsüz hale geliyor. Çünkü orada korkular var.
AKP çözümü AB çerçevesine dayandırırsa partinin İslami tabanı diyor ki, 'Hayır, ben bunun İslami, kültürel kimlik olarak görülmesini istiyorum.' Eğer kimlik temelinde türban sorununu tartışırsa, o zamanda AB düşüncesinden kendisini kopartacak. İşte bu noktada sosyal demokratlar devreye girebilir. Türkiye'de vatandaşlığa ve haklara dayalı çözümleri sol partiler daha rahat savunur. AKP kendisini merkez sağa oturtsa bile belli bir kimliğin partisi. AKP'nin açmazı burada. CHP'nin sorunu ise tamamıyla devlet endeksli, Yargıtay kararının bile gerisinde yaklaşım sergiliyor olması.

Devlet değişiyor
CHP, muhalefet yapamıyor diye eleştirilirken, türban gibi laik çoğunluğun içine sindiremediği bir krizde AKP'ye nasıl destek olacak? Hakçası, türbanı AKP'nin çözmesi değil mi?
Yargıtay'ın bir devlet kurumu olduğunu düşünürsek, AKP'ye karşı CHP devleti koruyan bir tavır alıyor ama devlet değişiyor. Milliyetçi ve devlet merkezci yapısı içinde CHP kendisini topluma değil, devleti korumaya endekslemiş. Fakat korumaya çalıştığı devlet değişiyor. O yüzden de korumaya çalıştığı devletin gerisinde kalan bir çizgi izliyor.

CHP'yi eleştirirken, AKP ne ölçüde demokratik? Güçsüz bir muhalefet ve Meclis'te üçte iki çoğunluğa sahip, giderek 'başbakancı bir rejim'e kayan tek parti iktidarı. Toplumun bütüne baktığımızda sanki bir 'temsil krizi' yaşanıyor.
AKP'ye oy vermeyen ancak Türkiye'nin bugün yaşadığı değişim ve dönüşüm sorunlarıyla ilgili kentli seçmen 'Hangi partiye oy vereceğim?' sorusuyla karşı karşıya. Muhalefetin olmadığı, CHP'nin ve solun olmadığı ortamda arayış milliyetçilik ve AKP ekseninde gidiyor. Oy verecek bir partiniz yok. Türkiye'de bugün temsiliyet krizi var. Eğer siz etnik kimlik, Kürt kimliği içindeyseniz çok fazla bir temsiliyet kriziniz yok. İslami kesim için de bunu söyleyebiliriz.

'Üçüncü alan' olmalı
Solda mı var?
Evet, bence Türkiye'de güçlü, kendisini ayrıştıran sol ve demokratik bir aktör olmadığı zaman sıkıntı doğuyor. Şu anda 'AB'ye girdik, çok iyi oldu' ya da 'AB bizi böler' gibi bir milliyetçilik ve hiper - liberal hiper - global bir söylemin dışında bir eleştirel çeşitliliğe de ihtiyacı var. Türkiye'nin sorunlarını çözmek sadece güvenlik endeksli milliyetçilikte de yatmıyor. IMF'yi, AB'yi, ABD'yi olduğu gibi kabul eden bir yapıda da... Türkiye'de bunları karşılayacak 'üçüncü alan' olmalı.

Seçim döneminin yarısını geride bıraktık, 2007 uzak bir tarih değil. Siz sosyal demokrat, özgürlükçü sol ve liberal demokrat akımlar arasında üçlü ittifak öneriyorsunuz. Yeni oluşumun şansı olur mu?
Çağdaş Avrupa solu gibi yahut da Brezilya'daki Lula deneyimi gibi bir model niye olmasın? Türkiye'de temsiliyet krizini çözecek bir partileşmeye ihtiyaç var. Yeni oluşum denenebilir. Bugün küreselleşen dünyada siyasi partilerin alanları daralmıştır. Lula örneği gösterdi ki, bir parti kendi içinde farklı görüşleri içerebiliyor. Türkiye'nin bence böyle bir şeye ihtiyacı var.

Yeni oluşum mümkün
O buluşmada kimler olacak?
Sosyal demokratlarla, onlardan daha radikal düşünen sol akımları, örneğin Türkiye'de bugün Bağımsız İktisatçılar Grubu'nun neoliberal yapıya ve IMF'ye karşı eleştirilerini seslendiren Erinç Yeldan'la Kemal Derviş'i bir araya getirebilirsiniz.

Küreselleşmenin sosyal boyutunda anlaşmak...
Yeni oluşumun Türkiye'de sosyal temeli var. Solda yeni oluşum sağlanamazsa 2007 seçimlerinde AKP'nin büyük olasılıkla tekrar tek başına iktidar olacağını, Türkiye'nin 2010'a kadar bu haliyle gideceğini düşünüyorum. Bugünkü tabloda AKP başarılıdır belki ama daha da güçlü Türkiye yaratacak yapıya dönüştürecek bir aktöre ve düşünceye ihtiyaç var. O da sosyal demokratlardır.

Muhafazakâr seçmen yapısı, solun iktidarına engel deniyor.
Buna katılmıyorum. Seçmenin sorunu yok, 1995'ten bu yana seçimlerin analizini yaparsak halk çok bilinçli davranarak var olan yapıyı eleştiriyor ve alternatif arıyor. Sorun halkta değil. Halkın bu arayışına yanıt verecek sol partinin olmayışında. CHP soldaki boşluğu dolduramadı.

Güçlü muhalif gerekli

Sosyal demokrasinin ve Türkiye'nin sorunlarını nasıl yorumluyorsunuz?
2000'lerden bu yana Türkiye'nin geçirdiği değişim ve dönüşümde üç önemli sürec çok etkili. Bunlardan ilki Türkiye - AB ilişkileri ve tam üyeliğe doğru gidiş süreci. Bu sürecin yansıması Türkiye'nin demokratikleşmesi oluyor.
İkincisi, Ortadoğu'da yaşanan olaylar, Irak, Türkiye - ABD ilişkileri. Bunun tezahürü güvenlik. Üçüncüsü de yoksulluktan işsizliğe, yapısal reformlara kadar Türkiye'nin ekonomik sorunları ve IMF ilişkileri. Bu da kalkınma ve istikrar olarak algılanıyor. Bu sorunlarda Türkiye'de iktidarı dengeleyecek, hataları gösterecek güçlü bir muhalefete ihtiyaç var.

Türkiye'yi kuşatan sorunlara ABD ve AB ile gözlenen gerginliklere bakıldığında sizin 'milliyetçi şüphecilik' diye tanımladığınız bir tepki politikası yükseliyor. Bu da sağın siyaset alanı. CHP de sanki 'milliyetçi sağ'a doğru savruluyor.
MHP, DYP gibi partiler, devlet merkezci ve Türkiye'deki dönüşüme karşı şüpheci olan milliyetçilik politikası izliyorlar. AKP bu süreci AB temelinde götürürken, milliyetçi partiler güvenliği ön plana çıkarıyor. Bu yapıda güçlü bir aktör olarak CHP'ye yer kalmıyor.

CHP dışında sol aranmalı

Kurultaydan önce Sarıgül'ün Baykal karşısındaki adaylığını CHP'nin 'Genç Partileşmesi' olarak tanımlamıştınız, kurultaydan sonra 'CHP ile olmaz' diye yazdınız. Neden?
Kurultayın olduğu haft, Davos'ta Brezilya ve Türkiye ekonomik bağlamda, Ukrayna ve Türkiye dünya güvenliği ve AB yönüyle tartışılıyordu. Irak'ta seçimler yapılıyor. İsrail - Filistin barışı tartışılıyordu. Tüm bunlar olurken CHP'de yolsuzluğa, rüşvete, komplo söylemine endeksli bir kurultay toplanıyor. CHP'nin Türkiye'nin geçtiği süreçten ne kadar kopuk olduğunu görüyoruz.

CHP dışında bir sol seçenek?
Solda bir alternatif aranacaksa artık bunun CHP'nin dışında yapılması gerekiyor.

CHP neyi başaramıyor?
Muhalefetin artık liderlik temelinde değil, vizyon temelinde, toplumsal sorunlara çözüm bulacak şekilde olması gerekiyor. Ne Baykal, ne Sarıgül toplumsal sorunlarla ilgili, Türkiye'nin değişimiyle ilgili bir şey söyledi. Asıl vahim olan, bu düşünsel sığlıktı. Bu görüntü 1995 - 99 siyasetidir. AB muhalefet yapıyor demek yerine, AB olayını toplumsal vizyon ve sorunlara çözüm temelini tartışmamız gerekiyor.

AB ile Ekim 2005'te müzakerelere başlanması Kıbrıs koşuluna bağlandı. CHP buna karşı çıkınca bu kez de 'milliyetçi şüphecilik' noktasında eleştiriliyor.
Kıbrıs, Kuzey Irak, Kerkük gibi sorunlarda milliyetçiliğe kaymadan sol bir muhalefet mümkün. Türkiye'de sol, milliyetçiliğe düşmeden AB üzerine eleştirel bir muhalefet yapabilir.

Sol, Irak'ı iyi okumalı

Barzani ve Talabani, 'Kerkük Kürtlerindir' diyerek federasyon hatta bağımsız Kürdistan mesajı verince, DYP ve MHP buna tepki gösteriyor. AKP ve CHP'nin de ABD destekli bu politikadan rahatsız oldukları gözleniyor. Sol ne yapmalı?
Irak'ta bağımsız bir Kürt devletinin kurulma olasılığı yoktur. Irak'ta esasında federatif bir yapıya doğru gidiliyor. Milliyetçi fantezi, olaya tamamıyla, 'Sınıra asker yığalım, Kuzey Irak'a girelim' penceresinden bakıyor. Oysa Irak'ın iyi okunması lazım. İşte sol bunu yapabilir.

Bugünkü CHP böyle bir niyet taşımıyor...
Türkiye'nin buna ihtiyacı var.

Kürt söylemi değiştirilmeli

AKP, Irak'ta Sünni Arapların haklarını koruyor gibi gözüküyor. ABD ile ipler geriliyor.
Kuzey Irak'a Türkmenlere endeksli olarak baktığımız zaman şu eleştiriyle karşılaşıyoruz, 'Oradaki Kürtler de sizin akrabanız değil mi?' O yüzden kimlik değil vatandaşlık, Kuzey değil tüm Irak temelinde bir politika izlenebilir ki, CHP bunu yapmıyor. Oysa sol bir parti AKP'den çok daha iyi yapabilir, çok daha güçlü bir dış politikaya götürebilir Türkiye'yi. Eğer Türkiye farklı kimliklerden oluşuyorsa, Irak'taki Kürtlerin de bizim akrabamız olduğunu varsayan bir söylem değişikliğine gitmesi lazım. Ancak federatif yapı şu anki dengeleri koruyabilir. Federatif yapının dengede tutulmasında da Türkiye çok önemli rol oynayabilir.

Kerkük, Kürt şehri olmaz

Kerkük'ün statüsü ne olacak?
Kerkük, Irak'ın federal yapısı içinde kalacak. Bir Kürt devleti şehri olmayacak.

Federal yapı derken...
Bağımsızlıktan söz etmiyorum. Irak'ın zenginliklerinin, petrol gelirlerinin tüm Irak tarafından paylaşılacağı federatif bir yapı. Türkiye'nin uzun dönemli çıkarları da bence federasyonda yatıyor. Tamamıyla üniter yapıya zorlanan bir Irak'ta parçalanma olur. Federatif bir yapı ülkeyi istikrara götürebilir.

CHP dengelemeli

CHP'nin, solun siyaset yaptığı alanda bir daralma mı var?
Evet, bir daralma var. AKP'yi dengelemek, hatta AKP'nin ilerisinde olmak gerekiyor. Bu, esasında sosyal demokrat pozisyon...

Bunu kim yapacak, CHP mi?
Türkiye'deki temel sorun da burada. CHP, bu pozisyonu götürecek konumda değil. Kurultay bunun bence en belirgin göstergesidir. O zaman herkeste bir arayış çıkıyor.

Derya Sazak - Sohbet Odası, Milliyet
14.02.2005