Asker-Dışişleri uzlaştı: Silah taşımak yok. Yük denetlenecek, ABD her uçuş için izin almayacak

ABD'nin İncirlik Üssü'nün kullanımı talebine verilecek yanıt konusunda Dışişleri ve Genelkurmay arasında görüş birliği sağlandığı öğrenildi. Diplomatik ve askeri kaynaklardan edinilen bilgilere göre, ABD talebine hangi koşullarda olumlu yanıt verilebileceği konusunda hükümet onayına sunulan görüş, Dışişleri ve Genelkurmay uzmanlarınca ABD yetkilileriyle yürütülen çerçeve müzakereler sürecinde olgunlaştırıldı.
İlk kez Genelkurmay İkinci Başkanı Orgeneral İlker Başbuğ tarafından 26 Ocak 2005 tarihinde düzenlenen basın toplantısında hükümet takdirinin beklenildiği açıklanan İncirlik kullanım koşulları, uzmanlara göre Birleşmiş Milletler kararlarına dayandırılıyor ve TBMM izni gerektirmiyor.

Ön izinsiz uçuş
Türk Silahlı Kuvvetleri kayıtlarında 10'uncu Tanker Üs Komutanlığı olarak geçen İncirlik Üssü'nün ABD tarafından lojistik nakil merkezi olarak kullanılması talebinde en kritik unsurlardan birisi uçuş izni konusuydu. ABD, uçuşların her uçuş için ön izin alınmasına bağlı kılınmamasını (İngilizcesi ile 'blanket permission') istiyordu. Bunun anlamı, hükümetin izin verdiği süre içinde üssü kullanacak her ABD (ya da diğer müttefik ülkeye ait) nakliye uçağı için önceden yük bildirimi içerecek bir başvuru yapılıp Ankara'nın onayı geldikten sonra uçuş yapılması yönteminin izlenmeyecek olması. Bunun yerine ABD (ya da izin alan diğer müttefik ülkeler) uçuş yapacağı gün, gelmekte olan uçağa ait bütün bilgileri Türkiye'ye 'bildirecek'. Türk makamları, uçak ve yükün bildirime uygun
olup olmadığını İncirlik'te denetleyecek.

'Ölümcül olmayan' yük
ABD'li yetkililerle yapılan görüşmelerde Türk tarafı yükün ölümcül olmaması (İngilizcesiyle 'nonlethal') konusunda ısrarlı oldu. ABD ile yapılan çerçeve müzakereler de bu konuda görüş birliğine varılmasıyla sonuçlandı. Bunun anlamı, en açık şekliyle hiçbir silah, cephane ve patlayıcı nakline izin verilmeyecek olması. Bunun dışında, doğrudan insan öldürmeye yönelik olmayacak şekilde gıdadan giysiye, portatif köprüden baraka yapımında kullanılacak malzemeye dek bütün malzemeler İncirlik üzerinden taşınabilecek. Malzemelerin denetimi, İncirlik'e inecek dev uçaklardan daha küçük nakliye uçuşlarına aktarım sırasında yapılacak.

Nakil merkezi ne demek?
Irak ve Afganistan'da henüz Antonov ya da Galaxy tipi dev nakliye uçaklarının rahat ve düzenli olarak iniş-kalkış yapabileceği imkânlar
yok. Bu nedenle ABD ve diğer müttefik uçaklar, buralara standart nakliye uçaklarıyla destek sağlayabiliyorlar. Bu ise çok miktarda uzun mesafe ve zaman harcanmasına yol açıyor. ABD'nin talebine konu olan, İncirlik'in Irak ve Afganistan'a yönelik lojistik nakil merkezi (İngilizcesiyle 'logistics hub') olarak kullanılması şöyle bir çerçevede gerçekleşecek: Dev nakliye uçakları (ve İskenderun Körfezi'ne demir atacak nakliye gemileri) ile İncirlik'e getirilecek olan yük, burada C130 tipi standart nakliye uçaklarına (veya ihtiyaç duyulursa kamyon ve trenlere) bölüştürülerek Irak ve Afganistan'daki ihtiyaç duyulan merkezlere dağıtılacak.

Yasal zemin
Diplomatik ve askeri kaynaklara göre, teknik düzeyde görüş birliğine varıldığı şekliyle anlaşma TBMM kararı ya da onayı gerektirmiyor. Taslak, Birleşmiş Milletler'in 1483, 1511 ve 1546 sayılı kararlarına dayandırılıyor. Bu kararların 8 Haziran 2004 tarihinde alınan sonuncusu olan 1546, üye ülkeleri Irak'taki siyasi sürecin başarıya ulaşmasına katkı sağlamak üzere destek vermeye çağırıyor.
Uzmanlar, hükümetin siyasi karar vermesi halinde uygulanabilecek olan böyle bir kararın, ülke topraklarına asker kabulü, ya da asker göndermeyi içermemesi nedeniyle Anayasa'nın 92'nci maddesi uyarınca Meclis oylamasına
gerek duyulmayabileceğini vurguluyorlar.
Uzmanların vurguladığı bir başka konu da, hükümetin teknik düzeyde varılan bu görüş birliğini kabul etmek zorunda olmadığı ve son kararın
siyasi otorite olan hükümete ait olduğu.
AKP Genel Başkan Yardımcısı Murat Mercan, geçen hafta ABD başkenti Washington'da yaptığı bir konuşmada hükümetin İncirlik konusunda yakında karara varacağını söylemiş, hükümet sözcüsü ve Adalet Bakanı Cemil Çiçek de son Bakanlar Kurulu toplantısı ardından bu yöndeki soruları, konunun
incelenmekte olduğu şeklinde yanıtlamıştı.

Murat Yetkin, Radikal
30.03.2005