Bologna sürecinde yer alan 45 ülkenin bakanlarının Bergen zirvesinden sonra açıklanan ve ilk bölümünü dün yayımladığımız bildirinin kalan dört bölümünü okurların dikkatine sunuyoruz
II) Mevcut Durum:
Bakanlar, 2003-2005 dönemindeki gelişmeleri sunan EUA'nın Trends IV Raporu, ESIB'in Bologna with Students' Eyes Raporu yanında, Berlin'de belirlenen üç hedef doğrultusunda hazırlanan raporlara referans vererek sürecin yarısında çok önemli gelişmelerin sağlandığını ve bu gelişmelerin sürmesi için bilginin ve uzmanlığın paylaşılmasını ve böylece kapasite yaratılmasını önermişlerdir.
Eğitim sistemi
Bakanlar, iki aşamalı eğitimin (lisans-yüksek lisans) büyük ölçüde uygulandığını, ancak aşamalar arasındaki engellerin tamamen kaldırılamadığını hükümetlerin, kuruluşların ve tüm ortakların, mezunların iş bulma olanaklarını maksimuma çıkaracak düzenlemeler için işbirliği yapmaları gerektiğini, EHEA'da yükseköğretimin üç aşamasının birbiriyle tutarlı biçimde organize edilmesini ve ulusal ölçekte mesleklerin çerçevelerinin, Avrupa ölçeğindeki tanımlarla 2010'dan önce uyuşması için gayret sarf edeceklerini, mesleklerin daha geniş çerçevede EHEA'da genel eğitim kadar mesleki öğretimi de içeren hayat boyu öğrenmeyle bütünleşmesinin önemini belirtmişlerdir.
Kalite güvencesi
Bakanlar, bütün ülkelerin Berlin Deklarasyonu'nda belirlenen kriterlere dayanan kalite güvence sistemleri konusunda işbirliği ve networking ile gelişmeler kaydettiklerini, ancak hâlâ yapılması gereken çalışmalar olduğunu, özellikle öğrenci katılımı ve uluslararası işbirliği konularında yeterli ilerleme olmadığını belirtmişler ve bu nedenle de yükseköğretim kurumlarının, kalite güvencesi sağlamak üzere sistematik olarak iç (internal) mekanizmalar geliştirmelerini ve dış kalite güvence sistemleriyle korelasyonu sağlamalarını istemişlerdir. Bakanlar, ENQA'nın önerdiği standartları ve tavsiyeleri esas alan kalite güvence sistemlerini uygulamayı, genel tavsiye ve kriterleri benimsemekle birlikte ulusal ölçekte kalite güvence ajanslarını içeren modelleri ve Avrupa ölçeğinde bu ajansların kabul sistemlerinin oluşmasını benimsemişler ve daha ileri gelişmeler için ENQUA ile birlikte EUA, EURASHE ve ESIB'in çalışmalarının yararlı olacağını vurgulamışlardır.
Diplomaların tanınması ve eğitim süreleri: Bakanlar, 45 ülkenin 36'sının Lisbon Recognition Convention'ı kabul ettiğini ve diğerlerinin de bir an evvel bu sürece girmeleri gerektiğini belirtmiş ve katılımcıların ENIC/ ARIC tarafından belirlenen tanıma problemlerini çözme yönünde ilgi göstermelerini, yabancı ülkelerden alınan derecelerle ilgili tanıma problemleri için süreçlerin kalitesinin iyileştirilmesini istemişlerdir. Bakanlar ayrıca, meslekler için oluşturulan ulusal ve Avrupa ölçeğindeki çerçevenin hayat boyu eğitimi de içine almak için bir fırsat olduğunu belirtmişlerdir.

III) Gelecekteki Gelişme ve Öncelikler:
Bakanlar, toplumun ekonomik ve kültürel gelişmesini ve sosyal bütünleşmeyi sağlamak için araştırmayı güçlendirmede yükseköğretimin, yükseköğretimi güçlendirmede araştırmanın önemini vurgulamışlardır. Eğitimde kaliteyi iyileştiren yapısal değişikliklerin araştırma ve innovasyonu engelleyici olmamasını, bu nedenle EHEA'nın rekabetçiliğini ve çekim gücünü artıracak ve sürdürecek yönde araştırmaya ve araştırma eğitimine önem verilmesi gerektiğini belirtmişlerdir.
Doktora çalışmalarının önemini vurgulayan bakanlar, doktora çalışmalarının özünde orijinal araştırma ile bilgi üretme bulunduğunu ve yapılandırılmış doktora programlarının şeffaf yönetim ve değerlendirmeye dayanması gerektiğini ve bu aşamada disiplinlerarası çalışmaların ve aktarılabilir yeteneklerin geliştirilmesi için eğitime öncelik verilmesini ve böylece mezunların iş bulma olanaklarının geliştirilmesini önermişlerdir. Bakanlar, EHEA'da genç araştırmacılar olarak kabul edilen doktora öğrencilerinin sayısının artması gerektiğini vurgulamışlar, bu yönde Bologna İzleme Grubu, EUA ve diğer paydaşları 2007'ye kadar daha ileri gelişmeleri gerçekleştirme yönünde birlikte çalışmaya davet etmişlerdir.
Sosyal boyut
Bologna sürecinin sosyal boyutu, EHEA'nın rekabetçi ve çekici olması için gerekli olan koşulların ayrılmaz bir parçasıdır. Bu nedenle bakanlar, kaliteli yükseköğretime toplumun tüm kesitlerinin eşit olanaklarla ulaşabilmesini ve öğrencilerin sosyal ve ekonomik engellere rağmen üniversite bitirmelerinin sağlanmasını ve devletin sosyal olarak sorunlu öğrenciler için finansal ve ekonomik olanaklarla birlikte rehberlik servisi de sunmasını gerekli görmektedirler.
Mobilite
Bakanlar, Bologna sürecine katılımcı ülkelerde öğretim üyesi ve öğrenci değişiminin anahtar olduğunu ve mobili-tenin desteklenmesiyle EHEA'nın gerçekleştirilmesini önermekte ve bu yöndeki vize ve benzeri engellerin kaldırılmasıyla değişim programlarının desteklenmesini ve tüm kurumların ve öğrencilerin öğretim üyesi ve öğrenci değişimini gerçekleştirmek için gayret sarf etmelerini vurgulamışlardır.
EHEA'nın çekiciliği ve dünyanın diğer bölgeleri ile işbirliği: Avrupa Yükseköğretim Alanı (EHEA), dünyaya açık ve çekici olmalıdır. Bakanlar, herkes için eğitimi sağlamada sürdürülebilir gelişme ve devam eden uluslararası çalışmalar için sınır ötesi kalitenin geçerliliğinin sağlanmasına katkı yapmayı kararlaştırmışlardır. Bakanlar, değişim programlarının kültürlerarası anlayış ve saygı ortamının yaratılmasına katkılarını vurgulamışlar ve Bologna Süreci'nin komşu diğer ülkelere de yayılmasının önemine dikkat çekmişlerdir.

IV) 2007 İçin Değerlendirme:
Bakanlar, Bologna İzleme Grubu'nu sürekli ve genişleyen bir biçimde mevcut durumu değerlendirmek ve Bakanlar Konferansı'na sunmak üzere görevlendirmişlerdir. Bakanlar, bu değerlendirmelerin uygun metodolojiye dayanmasını, eğitim sistemi, kalite güvencesi, diplomaların tanınması ve eğitim sürelerine odaklanmasını beklediklerini belirtmişlerdir.
Bakanlar ayrıca;
" ENQUA tarafından önerilen kalite güvencesine dair standart ve tavsiyelerin uygulanması,
" Meslekler için ulusal çerçevelerin uygulanması,
" Doktora derecesini de içermek üzere 'ortak derecelerin' (joint degrees) verilmesi,
" Yükseköğretimde esnek öğrenme olanaklarının yaratılmasına yönelik gelişmeleri izleyeceklerini ve izleme grubunu değişim programlarıyla ilgili verileri toplamak, değerlendirmek ve raporlamak üzere görevlendirdiklerini belirtmişlerdir.

V) 2010 İçin Hazırlık:
Bakanlar, 2010 için Bologna Sürecine bağlı olarak Avrupa Yükseköğretim Alanı'nın (EHEA) kalite ve şeffaflık prensiplerine bağlı olarak kurulması gerektiğini, zengin miras ve kültürel çeşitliliğin bilgi tabanlı topluma katkıda önemli olduğunu, kompleks modern toplumlar bağlamında yükseköğretimi toplumsal sorumluluk olarak gördüklerini belirtmişlerdir.
Bakanlar, yükseköğretimin araştırma, eğitim ve innovasyon üçgeninde Avrupa'nın rekabeti için anahtar olduğunu, 2010'a yaklaşırken yükseköğretim kurumlarının kararlaştırılan reformları gerçekleştirebilmek için gerekli özerkliğe sahip olmalarını ve bunun için de sürdürülebilir finans kaynaklarına ihtiyaç olduğunu vurgulamışlardır.
Bologna sürecinin amacı, EHEA'nın gerçekleştirilmesi olduğu için bakanlar, 2010 sonrası devam edecek gelişmeleri sağlayacak uygun organizasyonların yapılmasını da Bologna İzleme Grubu'ndan istemişler ve bir sonraki Bakanlar Konferansı'nın, 2007'de Londra'da toplanmasına karar vermişlerdir.

Prof. Dr. Gülsün Sağlamer: Avrupa Üniversiteler Birliği (EUA) Yönetim Kurulu üyesi

Prof. Dr. Gülsün Sağlamer, Radikal
05.07.2005