Liseliler kendilerini sırasıyla "Atatürkçü, laik, milliyetçi ve İslamcı" hissediyor. Özellerde yüzde 51.4, Anadoluda 49.7, mesleki ve düz liselerde 44.7 olan "milliyetçilik", İHL'de yüzde 37.5 oranında...
Türkiye genelini örnekleyen 12 ilde, 5 lise grubunda yaklaşık 5 bin öğrenciye uyguladığımız ankette, gençlerin kendilerini hangi siyasi-ideolojik görüşe yakın hissettiklerini, hangi kimlikleri benimsediklerini de belirlemeye çalıştık.
Çarpıcı sonuçlar veren ankette, liselilerin hangi siyasi-ideolojik görüşlere kendilerini daha yakın hissettiklerini anlamak için 17 seçenekten oluşan bir soru yer alıyor. Bu seçenekler, Türkiye'deki siyasi-ideolojik yelpazeyi önemli ölçüde yansıtıyor.
Gençlerin birden fazla görüşü yakın bulmaları olasılığı göz önünde tutularak, soru birden fazla seçenek işaretlenecek biçimde düzenledi.
Liselilerin kendini yakın hissettikleri siyasi-ideolojik görüşlerin genel dağılımı, yoğunlaşmanın dört görüş etrafında olduğunu gösteriyor. Birinci sırada ankete katılan gençlerin yüzde 57.4'ünün işaretlediği "Atatürkçü" görüş yer alıyor. Kendini "laik" hissedenler yüzde 49.4 ile ikinci sırada geliyor. Liselilerin yüzde 47.6'sı kendini "milliyetçi" görüşe daha yakın hissediyor. Dördüncü sırada ise yüzde 30.4 ile "İslamcı" görüş yer alıyor.
Listede yer alan diğer görüşleri işaretleyenlerin oranı keskin bir şekilde düşüyor. Beşinci sırada yüzde 16.1 ile "sağcı" görüş geliyor. Liselilerin yüzde 12'si kendini "muhafazakâr", yüzde 11.1'i "ülkücü", yüzde 10.9'u "devrimci" ve yüzde 10.7'si "sosyal demokrat" görüşe daha yakın hissediyor.

'Muhafazakâr demokrat'lar yüzde 10'u bulmuyor
"Muhafazakâr demokrat", "solcu" ve "sosyalist" görüşleri işaretleyenlerin oranları yüzde 8 civarında değişiyor. Bu görüşleri yüzde 5.1'lik oranlarla kendini "feminist" ve "liberal" olarak görenler takip ediyor. Ankete katılan liselilerin yüzde 2.8'i kendini "komünist", 1.7'si ise "anarşist" görüşe daha yakın hissettiğini belirtiyor.
Bütünlüklü bir değerlendirme için görüşler arasındaki ilişkilerin ele alınması ve hangi görüşlerin birbiriyle eşleştiğine bakılması yerinde olacaktır. Bu nedenle, "faktör analizi" yöntemini kullanarak, sıraladığımız siyasi-ideolojik görüşler arasında nasıl bir gruplaşmanın olduğunu inceledik. Faktör analizi, istatistiki eşleme yaparak, "diğer" hariç 16 seçenekten oluşan siyasi-ideolojik görüşleri 5 grupta topladı.
Birinci grupta birbiriyle eşleşen "Atatürkçü" ve "laik" görüşe kendini daha yakın hissedenler yer alıyor.

Özeller 'milliyetçi' görüşe daha yakın hissediyor
"Sağ yelpaze" adını verdiğimiz ikinci grupta "milliyetçi", "sağcı", "ülkücü" ve "İslamcı" görüşler eşleşiyor. "Milliyetçi" görüşe yakın gençler üç lisede yoğunlaşıyor. Özel liselilerin yüzde 51.4'ü, Anadolu liselilerin yüzde 49.7'si, düz liselilerin yüzde 44.7'si kendini "milliyetçi" görüşe yakın hissediyor. Bu liseleri, kendini "milliyetçi" görüşe yakın hissedenlerinin yüzdesinin 44.7 olduğu meslek liseleri izliyor. İmam hatip liseli gençler, "Atatürkçü" ve "laik" görüşleri olduğu gibi "milliyetçi" görüşü de pek benimsemiyorlar.
Kendini "sağcı" görüşe yakın hisseden gençler imam hatip liselerinde yoğunlaşıyor. Bu liselerde kendini "sağcı" görüşe yakın hissedenlerin yüzdesi 28.8 ile en yüksek seviyeye ulaşıyor. Meslek liseli gençler arasında "ülkücü" görüş daha yoğun. Bu liselerdeki gençlerin 28.8'i kendini "ülkücü" olarak görüyor.

İmam hatiplilerin yüzde 64.7'si 'İslamcıyım' diyor
"İslamcı" görüş imam hatip liselerinde yoğunlaşıyor. İmam hatip liselilerin yüzde 64.7'si kendini "İslamcı" görüşe yakın olarak tanımlıyor. İmam hatip liselerinde "İslamcı" görüşe destek verenlerin yüzdesi, düz ve özel liselerin üç katından, Anadolu liselerinin ise beş katından daha fazla.
Anket sonuçları, alt sosyo-ekonomik statü gruplarından üst gruplara doğru ilerlendiğinde kendini "milliyetçi" görüşe yakın hissedenlerin yüzdesinin arttığını, buna karşılık kendini "ülkücü" ve "İslamcı" görüşe yakın hissedenlerin yüzdesinin azaldığını gösteriyor.
Kendini "sağcı" olarak tanımlayanların yüzdesi orta-üst grupta en alt seviyede iken, alt sosyo-ekonomik statü grubuna mensup gençlerin yarısından fazlası kendini "İslamcı" tanımlıyor.

Muhafazakâr demokratların dağılımı
Son grubu "muhafazakâr" ve "muhafazakâr demokrat" görüşler oluşturuyor. Bu görüşteki gruplar imam hatip liselerinde yoğunlaşıyor. İmam hatip liselilerin yüzde 18.3'ü kendisini "muhafazakâr" olarak, yüzde 12.7'si ise "muhafazakâr demokrat" olarak görüyor.
Özel liselilerin yüzde 12.8'i kendisini "muhafazakâr" görüşe yakın hissediyor. Anadolu liselerinde ise kendisini "muhafazakâr demokrat" hissedenlerin yüzdesi 8.8'e ulaşıyor. Kendisini "muhafazakâr" görenlerin yüzdesi meslek liselerinde, "muhafazakâr demokrat" görenlerin yüzdesi ise düz liselerde en düşük seviyede.

Dört lise grubu "Türkiye vatandaşı"
Ankete katılan gençlerin yüzde 36.7'si kendini "Türkiye vatandaşı", yüzde 23.3'ü "Müslüman Türk," yüzde 18.4'ü "Türk" ve yüzde 15.8'i "Müslüman" olarak görüyor.
Meslek liselilerin yüzde 52.9'u, düz liselilerin 38.3'ü, özel liselilerin 37.3'ü ve Anadolu liselilerin yüzde 34.4'ü birincil kimliğini "Türkiye vatandaşı" olarak tanımlıyor. Bu dört lise tipinde de kendini "Türkiye vatandaşı" olarak görenler çoğunluğu oluşturuyor.

İmam hatipte 'Müslüman' kimlik birinci sırada
İmam hatip liselerinde ise birinci sırada yüzde 33.2 ile "Müslüman" kimliği öne çıkıyor. Bu liselerde ikinci sırada "Müslüman Türk" kimliği geliyor. İmam hatip liselerinde kendisini "Türkiye vatandaşı" olarak görenler üçüncü sıraya yerleşiyor.
Birincil kimliğini "Türk" olarak tanımlayanların yüzdesi 31.4 ile Anadolu liselerinde en yüksek seviyeye ulaşıyor. Bu liseleri yüzde 23.4 ile özel liseler izliyor. Bu kimliğe en düşük destek yüzde 5.6 ile imam hatip liselilerden geliyor. Kendi kimliğini "Müslüman" olarak tanımlayanların yüzdesi ise 8.6 ile Anadolu liselerinde en düşük seviyeye iniyor.

Düz lisedekiler 'feminist'

Dördüncü grupta kendini "komünist", "feminist" ve "anarşist" görüşler yakın hissedenler yer alıyor. Kendini "komünist" görüşü destekleyen gençlerin yüzdesi meslek liselerinde 4.4 ile en yüksek düzeye ulaşıyor. Kendisini "feminist" olarak görenler düz ve özel liseler ile Anadolu liselerinde yoğunlaşıyor. Meslek liseliler arasında kendisini "anarşist" görüşe daha yakın hissedenlerin yüzdesi 3.8 ile en yüksek seviyeye ulaşıyor. İmam hatip liselileri, kendini "alternatif sol" görüşlere yakın hissedenler bakımından da en düşük seviyede...

En 'liberaller' özel lisedekiler

"Sol yelpaze" adını verdiğimiz üçüncü grupta "solcu", "sosyalist", "sosyal demokrat", "devrimci" ve "liberal" görüşler yer alıyor. Kendini "solcu" olarak görenler yüzde 12.7 ile anadolu ve yüzde 10.1 ile düz liselerde yoğunlaşıyor. Bu iki lise tipinde kendini "sosyalist" ve "sosyal demokrat" görenlerin yüzdesi de daha yüksek. İmam hatip liseleri, bu grupta yer alan görüşlerin en düşük düzeyde temsil edilmesi bakımından diğer okullardan ayrılıyor. Öyle ki, kendini "solcu" görüşe yakın hisseden kişi sayısı yok denecek kadar az.

Atatürkçüyüm diyenler Anadolu liselilerde yüksek

Kendini 'Atatürkçü' görüşe daha yakın hissedenlerin oranı yüzde 71.3 ile Anadolu liselerinde en yüksek seviyeye ulaşıyor. İmam hatip liseliler diğer liselerin öğrencilerinden ayrılıyor. İmam hatip liselerinde kendini "Atatürkçü" görüşe yakın hissedenlerin oranı yüzde 22.4 ile en düşük seviyede kalıyor. Üç lise tipinde kendini "laik" olarak görenlerin oranı yarıdan fazla. Anadolu liselilerin yüzde 62.5'i, özel liselilerin yüzde 61.2'si kendini "laik" olarak görüyor. Bu iki lise tipini, kendini "laik" olarak görenlerin yüzde 55.6'ya ulaştığı düz liseler izliyor. Meslek liselerinde, kendini "laik" olarak görenlerin yüzdesi genel yüzde olan 49.4'ün altında kalıyor. Yine imam hatip liselerinde kendini "laik" olarak görenlerin yüzdesi 26.2 ile en düşük seviyede.

Bu araştırmayı Avrupa Birliği destekledi

Avrupa Birliği "Ufuklar ve Mozaik Programı"nın desteklediği "Türk Gençliği Konuşuyor" araştırması, Türk Sosyal Bilimler Derneği çatısı altında ODTÜ Sosyoloji Bölümü Öğretim Görevlisi Dr. Mustafa Şen'in başkanlığında gerçekleştirildi. Araştırma, Yaşama Dair Vakıf Araştırma Grubundan Önder Küçükural, Berna Zengin Arslan, Emrah Göker, Yaşar Suveren, Ulaş Uğraş Tol ve ODTÜ Sosyoloji Bölümü Araştırma Görevlisi Özgür Arun'dan oluşan bir ekip tarafından yürütüldü. Aralık 2004'de gerçekleştirilen ankete, yüzde 41'i kız ve yüzde 59'u erkek, toplam 4545 lise son sınıf öğrencisi katıldı. Anket, İstanbul, Ankara, İzmir, Balıkesir, Bursa, Adana, Kayseri, Samsun, Trabzon, Erzurum, Malatya ve Gaziantep'i kapsayan 12 il merkezinde, 5 farklı tip lisede (düz, Anadolu, meslek, imam hatip ve özel lise) uygulandı.

Türk gençliği konuşuyor -3/ Dr. Mustafa Şen, Milliyet
16.09.2005