|
Ermeni Konferansı’nda suçlama, söylenti ve boş láf cinsinden her
şey mevcuttu ama böyle bir toplantıda en gerekli olan şey ortada
görünmüyordu: Belge...
Türkiye’nin gündemini aylardan bu yana meşgul eden konferansın
bu şekilde ‘láf’ üzerine şekillendiğini görünce dayanamadım ve 1915
olaylarıyla ilgili bir belge yayımlayayım dedim. İşte, 1915 olaylarının
‘mimarı’ olmakla suçlanan Talát Paşa’nın şimdi bende bulunan özel
arşivinde yer alan ve daha önce hiç yayımlanmamış son derece önemli
bir belge: Ermeni nüfusun 1915 olaylarının öncesinde ve sonrasında
viláyetlere göre dağılımı.
AYLARDAN bu yana tartıştığımız Ermeni Konferansı ite-kaka nihayet
yapıldı ve dün sona erdi.
Konferansa dinleyici olarak davet edilenler arasında ben de vardım
ama gitmemeyi tercih ettim, fakat içeride konuşulanlardan ánında
haberdar oldum ve söylenenlerin mahiyetini öğrenince de, gitmemekle
gayet iyi yaptığımı, vakit kaybetmediğimi anladım.
ZAVALLILAR EDEBİYATI
İçlerini dökmeye çalışan katılımcıların bir kısmı 1915 Türkiyesi’nde
bir soykırım yaşandığını ispat edebilmek için var güçleriyle çaba
gösterirken bir kısmı işi nostaljiye vuruyor ve konuyu kulaktan
dolma hikáyelere dayandırıp ‘Zavallılar nasıl da yok edildiler’
edebiyatına sarılıyor, hatta hızlarını alamayan kimi katılımcılar
da, işi ‘Ermeniler’i sadece 1915’te değil, 19. yüzyılda da öldürmüştük’
demeye getiriyordu.
İŞTE BENİM BELGEM
Málum konferansta suçlama, söylenti ve boş láf cinsinden her şey
mevcuttu ama böyle bir toplantıda en fazla gerekli olan şey ortada
görünmüyordu: Belge...
Romancı, yayıncı, filolog, ekonomist yahut sosyolog gibisinden
meslek gruplarına mensup olan ve 1915 olayları hakkında söz söyleyebilmek
için mutlaka gidilmesi gereken yerlerin başında gelen Osmanlı Arşivleri’nden
içeriye adımlarını bir defa bile atmamış olan katılımcılar ortaya
tek bir belge koyamamış, ‘aydın’ olma iddiasıyla sadece láf etmişlerdi.
İşte, Türkiye’nin gündemini aylardan bu yana böylesine meşgul eden
málum konferansın bu şekilde ‘láf’ üzerine şekillendiğini görünce
dayanamadım ve 1915 olaylarıyla ilgili bir belge yayımlayayım dedim.
VİLAYETLERE DAĞILIM
Bu sayfada gördüğünüz belge, tehcirin ‘mimarı’ olmakla suçlanan
sonraki senelerin sadrazamı Talát Paşa’nın şu anda bende bulunan
ve tamamını yakında yayımlayacağım özel arşivinde yer alıyor ve
Osmanlı İmparatorluğu’nda 1915 olaylarının öncesinde ve sonrasında
var olan Ermeni nüfusun viláyetlere göre dağılımı gösteriliyor.
İlk sütunda viláyetlerde 1915 sonrasında var olan Ermenilerin sayısı,
ikinci sütunda da aynı viláyetlere tehcir sonrasında başka bölgelerden
gelen Ermenilerin adedi bulunuyor.
SEVABINA HEDİYEM
‘Diğer bölgelerde’ başlıklı sütunda o viláyetin çevresinde yaşayan
Ermeni nüfus yer alırken, son sütunda tehcir öncesinde, 1914 sayımında
mevcut bulunan Ermeni nüfusun dağılımı kaydediliyor ve en altta
da genel toplamlar veriliyor. Talát Paşa’ya göre, 1915 öncesinde
Anadolu’da 1 milyon 256 bin 403 Ermeni yaşıyor, tehcir sonrasında
bu sayı 400 bin civarına iniyor.
Konuyla ilgili olarak birinci derece kaynak olma özelliği taşıyan
ve daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış olan bu listeyi konferansın
belgeden nasibini almamış olan katılımcılarına sevabına hediye ediyorum.
TEHCİR ÖNCESİ VE SONRASI RAKAMLAR
1914’teki nüfus kaydına göre Diğer bölgelerde Yabancı nüfus Şu
anda bulunanyerli nüfus
Ankara 44.661 4.560 410 12.766
Musul 0 0 7.033 253
Niğde 4.939 547 850 193
İzmit 56.115 9.464 142 3.880
Kütahya 4.023 0 680 3.932
Eskişehir 8.620 1.104 1.096 1.258
Bolu 3.002 56 551 1.539
Afyonkarahisar 7.498 1.484 1.778 2.234
İçel 350 0 116 252
Karesi 8.663 1.696 124 1.852
Kayseri 47.974 6.778 111 6.650
Adana 51.723 19.664 4.257 12.263
Maraş 27.306 2.010 198 6.115
Sivas 141.000 3.993 948 8.097
Beyrut 1.224 0 1.849 50
Kastamonu 9.052 211 185 3.437
Konya 13.078 3.639 14.210 3.730
Aydın 19.710 0 5.729 11.901
Suriye 0 0 39.409 0
Zor 63 0 6.778 201
Hüdávendigár 59.038 10.251 178 2.821
Halep 37.031 19.091 13.591 13.679
Urfa 15.616 451 6.687 1.144
Erzurum 125.657 3.364 0 0
Bitlis 114.704 1.061 0 0
Van 67.792 160 0 0
Diyarbekir 56.166 1.849 0 0
Trabzon 37.549 562 0 0
Eláziz 70.060 2.201 0 0
TOPLAM 1.032.614 94.206(1) 106.910 97.247
İstanbul 80.000 0 0 80.000
GENEL TOPLAM 1.112.614 94.206 106.910 177.247
1330 sayımında Ermeni Gregoryenler’in genel nüfusu 1 milyon 187
bin 818 ve Ermeni Katolikler’in sayısı 63 bin 967’dir. Her ikisinin
toplamı1 milyon 256 bin 403’den ibaret olarak gösterilmiştir. Mevcut
nüfusun tamamen kaydedilmediği için, gerçek miktar 1 milyon 500
bin kadar olacağı gibi, bugün bulunan ve yukarıdaki listede görülen
yerli ve yabancıların 284 bin 158 sayısına, ihtiyáten %30 kadar
iláve yapmak gerekir. Bu takdirde gerçek mevcut 250 bin ile 400
bin arasında bulunmuş olur.
(1) İşbu miktar, esásen yabancı sayısına dahildir. 1914 nüfusuna
nazaran 68 bin 433’dür.
Murat Bardakçı, Hürriyet
26.09.2005
|
