Yasemin Çongar, Hudson Enstitüsü Avrasya Politikası Merkezi Direktörü Zeyno Baran'ın Newsweek'in son sayısında yayımlanan "Yaklaşan Darbe mi?" başlıklı yorum yazısını (eğer haber başlığı da onun elinden çıkmış ise) haklı olarak "Newsweek'te tuhaf yorum" (Milliyet) şeklinde yorumluyor.

Zeyno Baran'a göre Türkiye'de, 2007 yılı içinde askeri bir darbe olma ihtimali yüzde 50'dir.

İyi tahmin doğrusu; tahmin sahibinin yüzünü asla kara çıkarmayacak bir tahmin... "Yüzde 50"lik bir oran tahmin sahibini her durumda kurtarmaz mı? 2007'de darbe mi oldu, cevap hazır: "Yüzde 50 darbe beklediğimi ben size söylemiştim!" 2007'yi dürbesiz mi atlattık, cevap yine hazır: "Yüzde 50 darbe beklemediğimi ben size söylemiştim!"

Komik bir yorumla karşı karşıya olduğumuz muhakkak. Yorumun Newsweek gibi meşhur bir dergide yayımlanmış olması durumu değiştirmez.

Her gazete okuru gibi Zeyno Baran adı bana da yabancı değildi. Ancak "Tam olarak söyleyecek olursan kimdir, ne bilir, ne anlatır?" diye soracak olursanız, açıkcası, tam bir tarif veremem. "Uluslararası ilişkiler uzmanı"mı desem, "Enerji ve uluslararası güvenlik uzmanı" mı desem, sadece "güvenlik uzmanı" mı desem, yoksa hepsini bir kenara bırakıp Türkiye'den Amerika'ya göçüp "neocon"luk stajını tamamlamak üzere olan bir uzman mı desem, karar veremiyorum. Ama şurası açık: Zeyno Baran da, bir takım Amerikan "fikir kuruluşları"nda fikir üreterek dünyayı dünyaya açıklamaya çalışan yeni kuşağın temsilcilerinden birisidir.

Hafızamın beni yanıltmasından korktuğum için yorumcu hakkındaki bilgilerimi tazelemeyi de ihmal etmedim. Bu iş epeyce vaktimi de aldı doğrusu. Teyit ettiğim kanaatim (siz ne düşünürsünüz bilemem tabii ki) özetle şu: Bir kere herşeyden önce (Bush yönetimi gibi yani) "günü birlik" düşünen ve konuşan birisi. Görevi icabı, ABD'nin o günlerde meşgul olduğu dünya işlerine o günlerin verileriyle gerekçeler yetiştirmeye çalışan bir uzman. Durum böyle olunca, haliyle sık sık yanılıyor tabii olarak. Mesela bir yıl önce "Kadife devrimler sürecek" diyor, ama sürmüyor; "Sadece Irak'ta savaş oldu. Hatırlarsınız Lübnan'da durum çok farklı. Lübnan'da halk yine sivil şekilde rejim değişikliği istiyor" diyor, ama bir yıl sonra artık yerinde durmayan Lübnan'dan böyle şeyler hatırlayan kimse yok ortada... İran meselesi aynı şekilde, Suriye yine öyle....

Neyse, Zeyno Baran'ın uluslararası işlere yönelik yorumlarını bir tarafa bırakıp, çok geç kalmadan şu "darbe" hikayesini de kısaca gözden geçirelim:

Bir yorumcunun rüyaya yatıp "Türkiye'de 2007 yılında darbe olması ihtimali yüzde 50'dir" diyebilmesi herşeyden önce aklını "araçsal akıl"a ne derece teslim ettiğinin bir delili değil midir? Sanırsınız ki darbelerin birbirini izlediği, kurumsuz-toplumsuz bir ülkeden söz ediliyor. Sanırsınız ki Türkiye'de yasal ve meşru bir iktidar işbaşında değildir. Sanırsınız ki, eksiği gediği de olsa ortada "anayasal bir sistem", çoğulcu bir yapı, "kuvvetler ayrımı" gibi bir temel ilke, yine eksiği ve gediği de olsa epeyce özgürlük ve de en önemlisi önceki askeri darbeler hakkında epeyce düşünüp demokrasiyi giderek artan bir samimiyet ve bilinçle savunan bir toplum yoktur...

Bana göre, Zeyno Baran, bir dönem Washington'da –kendi gözlemiyle– çok ilgi görmüş olan Bir generalin güçlü olduğu günlerle bugünleri fena halde birbirine karıştırmaktadır. Aksi halde Newsweek'deki yorumunda 28 Şubat'ı hatırlatarak "O darbeyi yaratan koşullar bu gün yeniden ortaya çıkıyor. Bir kez daha iktidarda İslamcı var. Bir kez daha, generaller, hükümetin modern Türkiye'nin temeli olan laik devletin altını nasıl oyduğu konusunda öfkeyle homurdanıyorlar" diyebilir miydi? İnsan gerçekten şaşırıyor: ABD'nin "fikir kuruluşları" denilen yerlerinde bu derece mi fikir sıkıntısı çekiliyor?

"Son haftalarda Türkiye'nin en üst rütbeli subaylarıyla" konuşmuş da, "Hepsi de, demokrasinin kesintiye uğradığını görmek istemediklerini" belirtmişler de, "ancak ordunun laikliği korumak için yakın bir zamanda müdahale etmesinin gerekebileceğini açıkça" söylemişler de...

Ciddi bir uzmanın-yorumcunun kaleme alabileceği satırlar mıdır bunlar? Newsweeek'e de ayıp tabii ki, Türkiye bu yorumla anlaşılabilecek-anlatılabilecek bir ülke mi? Derginin okurları dünyayı bu türden yorumlarla mı kavrayacaklar?

Son olarak Zaman gazetesinden Ali H. Aslan'ın Zeyno Baran ile yaptığı görüşme sonrası kaleme aldığı izlenimi de aktaralım: "Bush yönetiminin laik kesimin rahatsız olduğu Erdoğan yönetimine fazlaca yakın görünmesinin 'laiklik elden gidiyor' korkularını körüklediğini öne süren Baran, Washington'ın laiklik hassasiyetine de önem veren çıkışlar yapmasının ortamın sakinleşmesine katkıda bulunabileceği kanaatinde."

Demek ki darbe ihtimalinin yüzde 50'nin altına çekilmesi kendi derdinin peşine düşmüş olan Bush yönetiminin "çıkışları"na kalmış görünüyor! Öncekiler gibi bu da çok yerinde bir "kanaat" doğrusu...

Kürşat Bumin, Yeni Şafak
28.11.2006