Irak Milli Petrol Şirketi, kontrat yenilemek isteyen Türk şirketlerine, 'Kuzey Irak yönetimiyle temasa geçin' diye yazı gönderdi. Devlet Bakanı Tüzmen, 'Türkiye'yi test eden, bedelini öder' dedi

Irak Milli Petrol Şirketi'nin (SOMO), yılbaşı itibariyle kontrat süreleri biten ve yenilemek isteyen Türk şirketlerine muhatap adres olarak Kuzey Irak'taki Kürt makamlarını göstermesi, krize yol açtı. Dış Ticaretten Sorumlu Devlet Bakanlığı yetkilileri hemen harekete geçti ve Irak makamlarına olayın gerekçesini soran, ilgili anlaşmalara rağmen tek taraflı olarak alınan bu kararın ikili ilişkilerle ticareti olumsuz etkileyeceğini belirten bir yazı gönderdi.
Alınan bilgilere göre, Türk şirketleri, Irak'a ağırlıkla benzin ve LPG olmak üzere çeşitli petrol ürünleri ihraç ediyor. Bu kapsamda 2006 yılında 1 milyar dolarlık kontrat yapıldı. Sadece bazı şirketlerin aksamalar nedeniyle 2007'ye sarkan küçük miktarlı açıkları dışında, kontrat kapsamındaki ihracatlar gerçekleştirildi.

"Kuzeyle temas ediniz..."
Iraklı yetkililer, yıl başında kontratların yenilenmesi gündeme geldiğinde, önceki anlaşma ve uygulamaları bir kenara bırakarak yeni bir uygulama başlattı. Türk şirketlerine birer yazı gönderip kontratlarını yenilemek ve Irak'a petrol ürünü satışına devam etmek isteyenlere adres olarak K. Irak'taki Kürt yönetimini gösterdi.
Yazıda, "Bahse konu kontratlar ... tarihinde sona ermiştir. Ancak, Türkiye üzerinden Irak'a petrol ürünü sevkiyatına devam etmek istiyorsanız, kuzey eyaletlerindeki ilgili yetkililerle temasta bulununuz" denildi.

Yazı bakanlığa iletildi
Dış Ticaretten Sorumlu Devlet Bakanlığı, iki hafta önce, şirketlerin "Ne yapalım?" şeklindeki başvurusuyla olaydan haberdar oldu. Devlet Bakanı Kürşad Tüzmen de şirketlere kontrat yapmamalarını, beklemelerini söyledi. Tüzmen de Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ve Bakanlar Kurulu'na gelişme hakkında bilgi verdi.
Tüzmen ile dış ticaret bürokratları, SOMO'dan geldiği belirtilen ve altında SOMO Genel Müdürü Dr. Fallah Alamri'nin imzası bulunan yazılara önce inanamadı. Irak'taki otorite boşluğu yüzünden yaşanabilen karışıklıklardan bir yenisiyle karşı karşıya olunabileceği düşünülerek, yazının doğruluğu araştırıldı. Bu kapsamda Alamri'nin imzasının gerçek olup olmadığı da incelendi. Önceki resmi yazılarda bulunan imzası, son yazıdaki imzasıyla karşılaştırıldı.

Telefonlara çıkmadılar
Bakanlık bir yandan da SOMO yetkilileri ile temasa geçmeye çalıştı. Öteden beri SOMO ile ilişkileri yürüten, anlaşmaları yapan dış ticaret bürokratları, neler olduğunu ve ne yapılmak istendiğini öğrenmek üzere telefonlara sarıldı.
Alamri'yi bizzat arayan yetkililer, "Alamri'nin cep telefonu da var. Diğer başka yetkililerin de var. Ancak her zaman görüşülebilen Alamri ve diğerleri bu kez telefonlarını açmadılar" dedi. Irak Petrol Bakanına mektup gönderen Tüzmen, SOMO'nun Türk firmalarına gönderdiği yazılarla ilgili tepkilerini iletti. Tüzmen, mektubunda özetle şunları kaydetti:
"SOMO tarafından, Türk firmalarına kontratlarının bittiği ileri sürülerek sevkiyatlarının boşaltılmasına izin verilmediğini ve bu firmaların Irak'la petrol ürünleri ticaretine devam etmek istemeleri halinde ise (kuzey eyaletlerindeki yetkililerle temasta bulunulması) tavsiyesini öğrenmiş bulunuyorum...
Daha önce Irak'la petrol ticaretine ilişkin anlaşmaya vardığımız temel prensiplere riayet edilmemesi veya tek taraflı bir karar verilmesi, Türkiye ile Irak arasındaki petrol ürünleri ticaretinin sürdürülebilirliğini olumsuz etkileyebileceğine işaret etmek isterim."

SOMO, İran, Kuveyt ve Suriye ile anlaştı

Savaş sonrası rafinerileri işlemez hale gelen Irak'a petrol ürünü ihraç eden Değer Oil'in Genel Müdürü Abdullah Değer: "SOMO'dan bize de yazı geldi. 25 Ocak itibariyle Dış Ticaret Müsteşarlığı petrol sevkiyatını durdurdu. Habur'dan Irak'a satış durdu. Türkiye üzerinden bu iş yapılmayacak. Duyumlarımıza göre SOMO, yüzde 50 İran, yüzde 30 Suriye, yüzde 20 Kuveyt ile anlaşmış. Irak Petrol Bakanlığı heyeti 20-30 kişiyle bir hafta Suriye'de kaldı. İran'la ticareti sürüyor. Kuveyt'le zaten vardı. Yüzde 100'ü böyle bölüşülecek."

Kuzey Irak yönetimi bastırınca

SOMO'nun petrol kontratlarında Kuzey Irak yönetimini adres göstermesi, yine Kuzey Irak yönetiminin bastırmasıyla oldu. Merkezi Irak hükümetinde ağırlıkları artan Kuzey Irak yönetimi, kontratları ve ödemeleri kendisinın yapmasını istedi. SOMO yetkilileri buna karşı çıkarak, ödemeleri eskisi gibi yine kendisinin yapacağını, Kuzey Irak'a yapılan bütçe aktarımlarından karşılığını keseceğini bildirdi. Bu konudaki anlaşmazlık Kuzey Irak tarafının bastırmasıyla sonuçlandı. SOMO, Kuzey yönetiminin isteğine boyun eğerek, Türk şirketlerine kontrat yapmaları için Kuzey yönetimini adres gösterdi.

Ecevit'in genelgesi var: Tek muhatap SOMO'dur

Dış Ticaretten Sorumlu Devlet Bakanlığı yetkililerinden alınan bilgiye göre, Türk şirketlerinin Irak ile petrol ürünleri ticaretinde, Bağdat hükümeti dışında her hangi bir makamla kontrat yapması yasal olarak olanaksız. Merhum Başbakan Bülent Ecevit'in bu konuda bir genelge çıkardığını hatırlatan yetkililer, "SOMO'nun Türk şirketlerine adres olarak Kuzey Irak'ı göstermesi, sadece aramızdaki anlaşmalara aykırı olmakla kalmıyor, bizim resmi mevzuatımıza da aykırı. Bu konuda genelge var. Şirketler Irak merkezi hükümeti dışında her hangi bir otorite ile kontrat yapamazlar" dedi.

Tankercilerden Habur tepkisi

Türkiye ve Irak Milli Petrol Şirketi SOMO arasında yaşanan sorunlar nedeniyle önceki geceden itibaren akaryakıt tankeri geçişine kapatılan Habur sınır kapısında uzun tanker kuyrukları oluştu. Cizre Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Adnan Elçi, böyle sorunların iki ülkeye zarar verdiğini belirterek sınırın kapatılması nedeniyle bugün yaklaşık bin 500 tankerin Irak'a gidemediğini söyledi.
Irak Milli Petrol Şirketi SOMO'nun petrol ürünleri taşıyan Türk firmalarına, "Bundan sonra işe devam etmek istiyorsanız Kuzey eyaletlerindeki yetkililerle temas geçin" şeklinde yazı göndermesi ve Devlet Bakanı Kürşad Tüzmen'in buna verdiği sert cevap sonrası Habur sınır kapısı önceki gece 24.00'ten itibaren akaryakıt taşıyan tankerlere kapatıldı. Elçi, bu tür sorunların her iki ülkeye zarar verdiğini belirterek, "Bu sorun nedeniyle bin 500'e yakın tanker garajlarda bekliyor. Bu sorunun çözülmesini istiyoruz. Aynı sorunu sürekli yaşamaktan bıktık" dedi.
Habur sınır kapısından Irak'a yük taşıyan tanker şoförü Burhan Çeri de, sürekli Habur'un kapatılmasının gündeme gelmesinin kendilerini üzdüğünü belirterek, "Habur sınır kapısının kapatılması bizim sonumuz olur. Bizim başka gelirimiz yok, yapacak bir işimiz de yok. Arabalarımız borç altında. Habur kapatılırsa biz bu borçlarımızı nasıl öderiz, çoluk çocuğumuza nasıl ekmek götürürüz" diye konuştu.

'Türkiye'yi test etmek isteyen bedeli ağır öder'

Gelişmeleri değerlendiren Devlet Bakanı Kürşad Tüzmen, "Türkiye'yi test etmek isteyenler, bunun bedelini öder" diyerek tepkisini dile getirdi. SOMO'nun Türk şirketlerine gönderdiği yazıyı doğrulayan Tüzmen şunları söyledi:
"Firmalarımıza bu tür garip yazılar geldiğini gördük. Bazı firmalarımıza da sözlü olarak aynı doğrultuda uyarılar yapıldığını tespit ettik. Dış Ticaret Müsteşarlığı Anlaşmalar Genel Müdürlüğündeki arkadaşlarımız, gelişmelerle ilgili olarak SOMO'dan bilgi talebinde bulundular. Ancak henüz bir yanıt alınamadı. SOMO yetkilileri telefonlara çıkmıyorlar."
SOMO'nun bu tavrının kabul edilemez olduğunu vurgulayan Tüzmen şöyle devam etti:
"Türkiye bölünmemiş ve toprak bütünlüğü olan bir Irak'ı tanımaktadır. Dolayısıyla petrol ticaretindeki muhatabımız Irak merkezi hükümetidir, SOMO'dur. Birileri Türkiye'ye bir şeyleri dayatmak istiyorsa, bunu başaramayacaklarını göreceklerdir. Türkiye Cumhuriyeti, oldubittilere asla izin vermez."

Erdoğan: Muhatabımız Irak'taki merkezi yönetim

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan da dün gazetecilerin konuyla ilgili sorularını yanıtladı. "Bu yeni bir olay değil" diyen Başbakan Erdoğan şunları söyledi:
"Irak'a sıkıntılı döneminde sürekli olarak akaryakıt noktasında desteğimizi verdik, zaman zaman ödemeler noktasında sıkıntılar çıkınca da karşılıklı olarak bazı görüşmeler yapıldı. Bu yaşanan olay bundan başka bir şey değildir.
Bu konuyla ilgili görüşmeler yapılmakta, değerlendirmeler de ilgili bakanımız tarafından sürdürülmektedir."
Başbakan Erdoğan, yazıda Türk firmalarının muhataplarının artık Kuzey Irak'taki oluşum olduğu yönündeki iddialar üzerine de şöyle devam etti:

'Böyle bir yazı yok'
"Böyle bir yazı yok. Tam aksi bir defa merkezi hükümet son olarak sayın Maliki buraya geldiğinde de bunlar hep konuşulmuştur. Irak Cumhurbaşkanı 1. Yardımcısı geldiğinde de konuştuk. Bu konularla ilgili muhatap kesinlikle merkezi yönetimdir" dedi.

Milliyet
25 .01. 2007